بوديم احمد بن سعيد مدتى نشست ، و شعر شماخ بميان آمد و در اطراف معانى آن مباحثه و سؤالاتى آغاز گرديد و من بدون توقف جواب مىدادم و ابن اعرابى گوش مىكرد تا بيشتر آن اشعار مورد بحث قرار گرفت ، احمد بن سعيد رو بابن اعرابى نمود و اظهار شگفتى از من كرد . ابو العباس در سال دويست و نود و يك وفات يافت ، و در كنار خانه‌اش نزديك باب الشام « 1 » به خاك سپرده شد ، اين كتابها از اوست : كتاب المصون فى النحو - و آن را به صورت حدود در آورد . كتاب اختلاف النحويين . كتاب معانى القرآن . كتاب الموفقى - مختصريست در نحو ( كتاب ما يلحن فيه العامة ) . كتاب القراءات . كتاب معانى الشعر . كتاب التصغير . كتاب ما ينصرف و ما لا ينصرف . كتاب ما يحوى و ما لا يحوى « 2 » . كتاب الشواذ . كتاب الامثال . كتاب الايمان و الدواهى . كتاب الوقف و الابتداء . كتاب استخراج الالفاظ من الاخبار . كتاب الهجاء . كتاب الاوسط - من آن را ديده‌ام . كتاب غرائب القراءات « 3 » - نازك - كتاب المسائل . كتاب حد النحو . كتاب تفسير ابنه الحسن « 4 » . كتاب الفصيح . ابو العباس در مجالس خود چيزهائى براى اصحابش املا نموده كه مشتمل است بر : تكه‌هائى در نحو و لغت ، و اخبار ، و معانى قرآن ، و شعر ، و آنچه را كه شنيده داشته و در آن سخن گفته بود ، و اين‌ها را گروهى مانند : ابو بكر بن انبارى . و ابو عبد اللّه يزيدى ، و ابو عمر زاهد ، و ابن درستويه ، و ابن مقسم ، از وى روايت كرده‌اند . و از اشعار فحول شعرا از جمله : اعشى ، و دو نابغه . و طفيل ، و طرماح ، و ديگران قطعهء ساخته است . و از اصحاب ثعلب : ابو محمد عبد اللّه بن محمد شامى است ، كه پيرو مذهب كوفيان بود ، و كتاب مسائل مجموعه از اوست . ابن حائك « 5 » نامش هارون ، از يهوديان حيره « 6 » و از غلامان ابو العباس است ، كه تقدمى نزد او پيدا كرد ، و نحو را بمذهب كوفيان مىدانست ، و با مبرد مناظره‌ها داشت ، گويند روزى با مبرد مناظره مىنمود ، مبرد به او گفت : من تو را فهميده مىدانم اين‌قدر مكابره نكن . اين

--> ( 1 ) يكى از دروازه‌هاى بغداد است ( رجوع كنيد دليل خارطة بغداد ص 48 ) . ( 2 ) ف ( ما يجزى و ما لا يجزى ) . ( 3 ) ف ( غريب القرآن ) . ( 4 ) ف ( ابنه الخسى ) . ( 5 ) ف ( الحائل ) . ( 6 ) رجوع كنيد بصفحه 8 همين كتاب .