در محضرش قرائت گرديده است . كتاب السرج و اللجام . كتاب الاشتقاق . كتاب المقتبس . كتاب الوشاح . كتاب الخيل الكبير . كتاب الخيل الصغير . كتاب الانوار . كتاب المجتنى . كتاب المقتنى . كتاب الملا حسن . كتاب رواد « 1 » العرب . كتاب ما سئل عنه لفظا فاجاب حفظا - كه على بن اسماعيل بن حرب از وى جمع كرده است . كتاب اللغات . كتاب السلاح . كتاب غريب القرآن - ناتمام . كتاب فعلت و افعلت كتاب ادب الكاتب . كه به پيكرهء كتاب ابو قتيبه بود و پاك‌نويس نشده و بدست مردم چيز از آن نرسيد . كتاب صفة السحاب و الغيث . ابو الحسين « 2 » دريدى به من گفت : من حضور داشتم كه ابو على بن مقله ، و ابن « 3 » حفص ، كتاب مفضل بن سلمه را كه در رد خليل تأليف كرده بود ، بر ابو بكر قرائت مىنمودند ، و در اثنا قرائت آنها پاره جاها مىگفت : ابو طالب راست گويد ، و پاره جاها مىگفت ، ابو طالب دروغ گويد . و بعد ديدم ( ابن ) حفص همان سخنان او را در يك‌صد ورق جمع‌آورى نموده و بكمك ديگران تفسير كرده است . اخبار ابن سراج ابو محمد بن درستويه گويد : با ذكاوت و فطانتى كه ابن سراج داشت ، از همهء غلامان مبرد جوان‌تر بود ، و مبرد با ميل و رغبت او را به خود مىخواند ، و از ديدنش شادمان مىگرديد و در خلوت و جلوت با وى بود و مؤانستى با او داشت ، و گويد : روزى هم ابن سراج را پس از مرگ مبرد ديدم كه براى ديدار زجاج آمده بود ، و مردى چيزى از زجاج پرسيد ، و او بابن سراج گفت : اى ابو بكر جواب اين مرد را تو بده ، او هم جوابى بخطا داد . زجاج بطور سرزنش به او گفت : به خدا اگر در منزل من بودى تو را كتك مىزدم ، ولى در اين مجلس اين كار شايسته نيست . ما هميشه تو را در ذكاوت و فطانت بابو « 4 » الحسن بن رجاء تشبيه « 5 » مىكرديم ، و تو در يك چنين جوابى خطا مىكنى ، ابن سراج گفت ، اى ابو اسحاق ، تو مرا زدى و تأديب كردى ، من از همان وقتى كه اين كتاب يعنى كتاب سيبويه را خواندم ، ديگران را بكنارى گذاشته‌ام ، زيرا اشتغال بموسيقى و منطق مرا از آن بازداشت . ولى از همين حالا به همان كار بازمىگردم ، و برگشت و آن مصنفات را ( تصنيف ) نمود ، و پس از مرگ زجاج رياست به او رسيد و در سال . . . درگذشت و اين كتابها از اوست : كتاب الاصول - الكبير - كتاب جمل الاصول - كتاب الموجز ، كوچك است . كتاب الاشتقاق . كتاب شرح سيبويه . كتاب القراءات . كتاب الشعر و الشعراء . كتاب الرياح و الهواء و النار . كتاب الجمل .

--> ( 1 ) ف ( رواة ) . ( 2 ) ف ( ابو الحسن ) . ( 3 ) ف ( ابو ) . ( 4 ) جب ( ابن ) . ( 5 ) ف ( نشهد بالذكاء و الفطنة لابى الحسن بن رجا ) جب . ( نشبهك بالذكاء و الفطنة بابى الحسن بن رجا )