ابن النديم البغدادي ( مترجم : م . رضا تجدد )
ترجمه اضافات نسخه خانقاه 12
الفهرست ( فارسى )
مىرفت و كسى همانند او ديده نشد . تأليفاتش محكم و كتابهايش بسيار خوب ، و نقائضى بر تأليفات ابن راوندى داشت . او در دورهء ابو على جبائى زندگانى مىكرد ، و با ابو على مناظراتى داشت و در بازار اهواز با هم ملاقات و برخورد داشتهاند . و باز گويد : او كتابفروشى داشت و در قصر وضاح براى مردم صحافى مىكرد و اين كتابها از اوست : كتاب المخلوق . كتاب الاسماء و الاحكام - كتاب الامامة . كتاب نقض الدامع . كتاب نقض الزمرد . كتاب نقض نعت الحكمه - كتاب نقض التاج . كتاب متشابه القرآن . كتاب حدوث العالم و الادلة عليها . ابو القاسم عبد اللّه بن احمد بن محمود بلخى ، معروف بكعبى از رؤساء متكلمان زمان خود بود ، و در نزد يكى از سركردگان نصر بن احمد معروف باحمد بن سهل كتابت مىنمود ، و همو بود كه نصر بن احمد را خلع نموده و نيشابور را مقر خود قرار داد . احمد كه پيروزى يافت ، بلخى هم ميان كسانى بود كه بازداشت گرديد . اين خبر كه بعلى بن عيسى وزير رسيد امر كرد كه وى را بنزدش روانه دارند ، و اين واقعه در وزارت حامد بن عباس بود . بلخى همينكه بمجلس ابو احمد يحيى بن على ، كه محل اجتماع متكلمان بود ، در آمد همه متكلمانى كه آنجا بودند مقدمش را گرامى داشته و بالادست خود نشاندند ، و همه نسبت بوى حالت اطاعت و فرمانبردارى داشتند . در اين ميانه يك نفر يهودى نيز در آن مجلس حضور بهمرسانيده و برخى از حاضران مجلس موضوع فسخ شريعت را بميان آورده و دراينباره مباحثاتى داشتند و سخن به جائى رسيد كه همه بابو القاسم حكميت دادند . و چون نوبت سخن با يهودى بود ابو القاسم بوى گفت سخن با شماست ، يهودى گفت تو چه دانى كه اين سخنان چيست . ابو القاسم گفت صبر كن ، آيا تو در بغداد از اين مجلس مهمتر سراغ دارى . يهودى گفت نه . ابو القاسم گفت آيا كسى از متكلمان را مىشناسى كه در اينجا حاضر نباشد يهودى جواب داد نه ابو القاسم پرسيد آيا در اين ميانه كسى از متكلمان را ديدهاى كه در مقابل من از جا برنخاسته باشد و مقدم مرا گرامى نشمرده باشد . يهودى گفت نه . ابو القاسم گفت پس تو خيال مىكنى من با ندانستن چيزى اين اندازه مورد احترام اينها هستم . بلخى در اول شعبان سال سيصد و نه درگذشت و اين كتابها از اوست : كتاب المقالات كه بر آن - عيون المسائل و الجوابات - را اضافه نمود ، كتاب الغور و النوادر . كتاب كيفية الاستدلال بالشاهد على الغائب . كتاب الجدل و آداب اهله و تصحيح علله - كتاب السنة و الجماعة . كتاب المجالس الكبير . كتاب المجالس الصغير . كتاب نقض كتاب خليل على برغوث .