اخبار يونس بن حبيب به خط ابو الحسن خزاز خوانده‌ام كه نوشته است ، چنين پندارم ، ابو عبد الرحمن يونس بن حبيب برده بنى ليث بن بكر بن عبد مناة بن كنانه است . ولى اين را از روى تحقيق نمىدانم ، چون او هميشه با آنان زندگانى مىكرد ، ديگر برده بودن ، يا نبودن او را بدست نياورده‌ام ، ابو سعيد او را مكنى بابو محمد ، و بردهء ضبه گفته . و صاحب مفاخر العجم ، وى را از نژاد ايران و از مردم جبل « 1 » دانسته و به آن مفاخرت ورزيده است . وى داناتر از هركس بچگونگى نحو بوده و از وى حكايت شده است كه گفته بود : من از عبد اللّه بن ابو اسحاق حضرمى چيزى شنيده ندارم ، ولى از او پرسيدم آيا مىداند كسى سويق را بجاى صويق « 2 » گفته باشد جواب داد : اين لغت عمرو بن تميم است . يونس از اصحاب ابو عمرو بن علا بود ، و در بصره حلقه مجلس درسى داشت . دانشجويان و اهل ادب ، و فصحاء اعراب ، و وفود « 3 » باديه‌نشينان ، به آنجا روى مىآوردند . و به خط ابو عبد اللّه بن مقله خواندم كه ، ابو العباس ثعلب ، سن او را بيش از صدسال مىدانست . و براى سالخوردگى خانه‌نشين گرديد . و بسال يك‌صد و هشتاد از دنيا رفت . و به نوشته اسحاق بن ابراهيم موصلى ، يونس هشتاد و هشت سال زندگانى كرد ، نه زن داشت ، و نه جاريه ، و هيچ هدفى نداشت جز طلب علم ، و گفتگو با بزرگان ، و از كتابهاى اوست : كتاب معانى القرآن . كتاب اللغات . كتاب النوادر الكبير . كتاب النوادر الصغير . كتاب الامثال . اخبار خليل بن احمد عبد الرحمن خليل بن احمد ، و ابن ابو خيثمه گويد ، احمد پدر خليل اولين نفرى است كه در اسلام بنام احمد خوانده شد . نژادش از ازد فراهيد « 4 » است و يونس مىگفت : - فرهودى چون اردوسى . وى توانائى زيادى در استخراج مسائل ، و تصحيح قياسات داشت و اول كسى است كه عروض را درآورد ، و اشعار عرب را در پناه آن قرار داد . و از زاهدانى بود كه تنها با علم و دانش سروكار داشت ( و از عاصم و غيره نيز رواياتى دارد ) و اشعار كمى نيز گفته است .

--> ( 1 ) جبل نام شهرهائيست كه در ميان آذربايجان ، و عراق ، و خوزستان ، و فارس ، و ديلم است ( معجم البلدان ) . ( 2 ) سويق و صويق در معنا يكى ، و بمعنى قاوت است ( منتهى الارب ) . ( 3 ) وفود جمع وافد و بمعنى فرستادگانست ( اقرب الموارد ) . ( 4 ) فراهيد تيره‌ايست از ازد كه نام پدرشان فرهود بوده و به آنها فراهيد گويند ( منتهى الارب ) .