ابن فاتك در مختار الحكم ( ص 3 ) مىگويد كه من سخنان پندآميز و پسنديدهء فيلسوفان را ياد كردم . در اين زمينه گذشته از مختار الحكم و صوان الحكمة و الكلم الروحانية ، جاويدان خرد مشكويه رازى را داريم . و نثر الدر وزير ابو سعد منصور آبى درگذشتهء 539 و كنوز الوديعة من رموز الذريعة از ظافر بن شمس الدين حسن كه در 768 براى شاه شجاع ساخته و در پايان آن ترجمه مانندى از جاويدان خرد گذارده است . در اين سه دفتر رازى و آبى و ظافر پندهاى پسنديدهء ايران و روم و يونان و هند و تازيان يك جا آمده تا ميان آنها آشتى گونه‌اى نهاده شود . 2 - اينكه ما در تاريخ فلسفهء خودمان كارى بس دشوار در پيش داريم : كه تا با همهء دانشها و فرهنگهاى گوناگون از زبانهاى يونانى و پهلوى و هندوانى و سريانى و عبرى آشنا نباشيم به ريشهء اين گونه داد و ستد فرهنگى نخواهيم رسيد : نخست بايد بدانيم كه مترجمان اين دانش و فرهنگ در آغاز كه بوده‌اند . در اين زمينه گفتارى خوانده‌ام از سليم طه در مجلهء سومر ( 32 ( 1376 ) 1 و 2 ص 339 - 389 ) كه از ده مترجم از يونانى و سريانى و پهلوى به تارى بررسى شده و گمان مىكنم بايستى دنباله داشته باشد . دوم اينكه به چگونگى اين داد و ستد فرهنگى برسيم . چند دفتر در اين زمينه داريم كه باز هم رسا نيستند : 1 - چگونه دانش يونانى به عربى زبانها رسيده است به انگليسى از « دليسى اوليرى » كه متى بيون و يحيى ثعالبى آن را در بغداد به عربى درآوردند و آقاى احمد آرام آن را در تهران در 1342 به فارسى برگردانده است . 2 - مطالعاتى دربارهء ساسانيان از كنستانتين اينوسترانتسف به روسى كه كاظم كاظم‌زاده آن را در تهران در 1348 به فارسى