3 - گنجينه‌هاى همگانى در كنار گنجينه‌هاى تك تك دانشمندان و گنجينه‌هاى آموزشگاهها و اسكولها ، با گذشت روزگار ، دستگاههاى فرمانروايى و سركارهاى پرستشگاهها و نمازخانه‌ها ، بىگمان ، به انگيزهء دانش‌دوستان ، ناگزير شده‌اند كه در دربارها و پايتختها و شهرهاى بزرگ و ستايشگاهها گنجينه و كتابخانه بنياد نهند . اين كار نيك در سرزمين فيلسوفان هم آغاز گشته بود . پليكراتس « 8 » تيرانوس يا فرمان‌رواى خودكامهء شهر ساموس ( 532 تا 522 پيش از مسيح ) در سال 538 پ م و پيسى سراتس « 9 » فرمان‌رواى خودكامهء آتن ( 600 تا 527 پ م ) هر دو را كتابخانه‌اى بوده است بسيار ارزنده . اين كار نيك در دو شهر اسكندريه و پرگامس نيز دنبال شده و به دست پتولمايوس لاگوس ( 323 تا 284 پ م ) ياپتولمايوس فيلادلفوس ( 284 تا 247 پ م ) بود كه كتابخانهء بزرگ و ديرينه بنياد گرفته و كاليماخوس كتابدار و فهرست‌نگار آنجا بوده است جالينوس پزشك پرگامسى ( 131 - 201 م ) در فهرست خود و در « مقالة فى صرف الاغتمام » چنان كه خزرجى ياد مىكند از سوختن كتابخانهء بزرگ پرستشگاه آرامش در شهر رم كه نزديك سال 168 رخ داده است ياد مىكند و پس ازين از آن سخن خواهيم داشت . 4 - سنجش و درست ساختن نسخه‌ها در شهر پرگامس به پيروى از دانشمندان جستارگر اسكندريه و به انگيزهء خاندان آتال « 10 » هم مىكوشيده‌اند كه متنهاى درست بيرون دهند و به كار سنجش نسخه‌ها ( المقابلة و العراض ) مىپرداخته‌اند .

--> ( 8 ) - Policrates ( 9 ) - Pissistrates ( 10 ) - Attales