رهگذر مانندى ندارد جز نيمهء دوم مقالات اشعرى كه در آن پندارهاى فلسفى كلام شناخته مىشود ، مقالات كعبى و ماتريدى ( تبصرة الادلة نسفى 47 پ ) هم بايد نزديك به آن باشد . اولمان ( ص 96 ) دربارهء آن سخن داشته است . آن را يك بار عبد الرحمن بدوى از روى نسخهء ظاهريه با ديباچه‌اى در 1954 همراه با نفس ارسطو و سپس هانس دايبر « 14 » از روى نسخه‌هاى ظاهريه و پرينستن و كوپرولو با ترجمهء آلمانى و با ديباچه و حواشى سودمند و فهرست در 823 ص چاپ كرده‌اند . از جدولى كه دايبر در ص 88 گذارده و از بررسى كه پيش از آن كرده است برمىآيد كه آن را دو گونه نگارش است : نخست ) a ( كه از آن نسخهء ) z ( ظاهريه ) پيدا شده و اين دانشمندان از آن بهره بردند : 1 - كندى درگذشتهء 257 ( 870 ) در « حدود الأشياء » 2 - پسر زكرياى رازى ( 251 - 313 ، 865 - 925 ) در مقالة فى ما بعد الطبيعية . گويا او از آن گزين هم كرده باشد ( فهرست بيرونى 16 - ماجد فخرى 98 و 99 ) . 3 - ابو حاتم رازى درگذشتهء 322 ( 4 - 933 ) . 4 - نوبختى درگذشتهء 300 ( 912 ) در الآراء و الديانات و از وى ابن الجوزى درگذشتهء 597 ( 1200 ) در تلبيس ابليس و مداينى درگذشتهء 655 ( 8 - 1257 ) در شرح نهج البلاغة . 5 - سعديا گائون ( 279 - 331 ، 892 - 942 ) در « الامانات و الاعتقادات » . 6 - ابن نديم در الفهرست ساختهء 377 ( 987 ) كه از وى ابن ابى اصيبعه ( 643 - 668 ) در عيون الانباء و از او چلپى ( 1069 ، 1658 ) در كشف الظنون بهره بردند .

--> ( 14 ) - H . Daiber