و ابن نديم و بيرونى و شهرستانى و ديگران آورده‌اند ميخوانيم . در تبصرة العوام باب دوم ( ص 13 - 21 ) از انديشه و آيين مجوس سخن داشته شده است . در باب دوم بيان الاديان مذهب مغان و زردشت و مزدك و مانى و ثنوى است . دومى سخنان پندآميز يا پندنامه‌ها و گفتارهاى پسنديده كه بسيار فراوان است و آنچه جاحظ و فردوسى و مرغنى و مشكويهء رازى و ثعالبى و ديگران آورده‌اند سرچشمهء خوبى است براى پى بردن به آنها . از آنها است پند اردشير كه گريناشى در مجلهء آسيائى در 1966 و احسان عباس جداگانه چاپ كرده‌اند و فرمان كرتير كه متن آن را M . L . chaumon در 1960 با ترجمهء فرانسوى چاپ كرده است ، و نامهء تنسر كه دو چاپ مينوى را از آن داريم ، و گزارش نامهء انوشيروان ( چاپ گريناشى در مجلهء آسيائى ) كه سه بار به فارسى در آمده است ( ص 19 ديباچهء جاويدان خرد ) . بهترين كتاب در اين زمينه نهاية الارب فى اخبار الفرس و العرب كه نسخه‌هائى از آن در گوتا و كيمبريج و موزهء بريتانيا هست ، روى هم چهار نسخه كه من آن را از روى اين چهار تا تصحيح كرده و به انجمن آثار ملى داده‌ام كه هنوز چاپ نكرده‌اند ، برون دربارهء آن گفتارى دارد و آن را شناسانده است . در اين دفتر سندهاى كهنى دربارهء ايران هست مانند « اس الملك و مهنة السلطان » از اردشير كه گريناشى در بنياد بررسىهاى اسلامى سال 1973 چاپ كرده است . آن را ترجمه‌ايست گويا از حمد مستوفى قزوينى بنام تجارب الامم فى اخبار ملوك العرب و العجم ( فهرست فيلها 1 : 41 - نشريه 11 و 12 : 992 ) دو نسخه از اين يكى داريم در اياصوفياا نوشته 789 دومى در چستربيتى نوشتهء 811 ( 3 : 76 ) اين دو دفتر عربى و فارسى براى پى بردن به پند