است ، و خوف ضغطهء قبر و سؤال منكر و نكير و رومان فتّان « 1 » قبور و عذاب برزخ هست ، تا آن‌كه از جهت ديگران عبرت است كه تفكّر كنند چنين واقعه‌اى در پيش دارند . و در حديث حسن از يونس منقول است كه گفت : حديثى از حضرت امام موسى كاظم عليه السّلام شنيده‌ام كه : در هرخانه‌اى كه به خاطرم مىرسد آن خانه با وسعتش بر من تنگ مىشود ، و آن ، آن است كه فرمودند : چون ميّت را به كنار قبرى برى ساعتى او را مهلت ده تا استعداد سؤال منكر و نكير بكند . « 2 » و روايت شده از « براء بن عازب » كه يكى از معروفترين صحابه است كه ما در خدمت حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بوديم كه نظرش افتاد به جماعتى كه در محلّى جمع گشته بودند . پرسيد : بر چه مردم اجتماع كرده‌اند ؟ گفتند جمع شده‌اند قبر مىكنند . « براء » گفت : چون حضرت اسم قبر شنيد شتاب كرد در رفتن به سوى آن تا خود را به قبر رسانيد ، پس به زانو نشست كنار قبر . من رفتم به طرف ديگر مقابل روى آن حضرت تا تماشا كنم كه آن حضرت چه مىكند ؟ ديدم گريست به حدّى كه از اشك چشم خود خاك را تر كرد ، پس از آن رو كرد

--> ( 1 ) - و رومان فتّان القبور : و رومان آزمايش‌كنندهء ( اهل ) قبرها ( رومان نام فرشته‌اى است كه پيش از منكر و نكير در قبر مىآيد و آدمى را مىآزمايد ، اگر نيكوكار بود ، منكر و نكير را آگاه مىسازد كه هنگام سؤال با او به نرمى رفتار نمايند ، و اگر بدكار بود ، به آنان خبر مىدهد ) - صحيفهء سجّاديه ، دعاى سوم ، ص 56 - 55 . ترجمه و شرح مرحوم فيض الاسلام ( ره ) ، و نيز در بحار الانوار 59 / 234 و مجمع البحرين 3 / 382 - 383 واژهء طير . حديثى از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در معرّفى « رومان » نقل شده كه مضمونش بدين قرار است : « نام فرشته‌اى مىباشد كه صورتش همچون خورشيد مىدرخشد و پيش از نكير و منكر داخل قبر مىشود و به مرده فرمان مىدهد كه كارهاى نيك و بدش را با انگشتان خود بر روى كفن بنويسد ، پس مرده از آب دهن خود به عنوان مركّب استفاده مىنمايد و تمام كارهاى خوب و بدش را مىنويسد سپس « رومان » به او مىگويد : اين صحيفهء اعمالت را بر گردن خود آويزان نما تا روز رستاخيز فرارسد . » ( 2 ) - شرح من لا يحضره الفقيه ج 1 ص 450 .