مقدمهء اول : قوله تعالى : « سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بارَكْنا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آياتِنا ، إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ » . اينجا سه سخن است : 1 . أَسْرى بِعَبْدِهِ لَيْلًا ، 2 . مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى ، 3 . لِنُرِيَهُ مِنْ آياتِنا . « اسرى ب » : سير شبانگاه است ، نه به خود كه بىخود ؛ فاعل حق تعالى است ، و بنده بىاختيار ؛ كه اگر او را اختيارى در رفتن بودى ، « اسرى به » نبودى . پس پاك و منزه است آنكه شبانه و در پاره‌اى از شب « برده » بندهء خويش را . . . « مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ » : مبداء سير است و نقطهء آغازين ؛ از آنجا كه مأمن است و هر كس در آن درآيد ، در حكم خانهء خود است ، پس مال و جان و عرض و ناموسش در امان ؛ الى المسجد الاقصى ، نمايش مقصد است ، به سه ظريفه : اول مسجد ، دوم اقصى ، سوم « الَّذِي بارَكْنا حَوْلَهُ » ؛ آنكه بركت كرديم گرد آن ، تا ابتدا و انتهاى سفر معلوم باشد و شگفتا تمامى سفر در مسجد است و لا غير من المسجد . . . الى المسجد . « لِنُرِيَهُ مِنْ آياتِنا » : تا باز نماييم به دو آيات خويش را بهر چه سفر كردن است ، چه ، سفر را