عادت انسان به شمار آيد ، كه ترك شهوت انسان را به خدا نزديكتر از سائر عبادات گرداند و از هركار براى تكميل نفس نيكوتر است و چون عادت طبيعت ثانوى است پس اگر انسان به شهوات حيوانى عادت كند مسخ به حيوان شود و اگر ترك آن نمود به حقيقت انسان كه از ملك برتر است مىگردد . رزقنا اللّه تعالى . كلمهء 9 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : أدّب نفسك بما كرهته لغيرك « 1 » . ترجمه : فرمود : نفس خود را ادب و تربيت كن از آنچه در ديگران ناپسند مىبينى . شرح : يعنى يك راه براى تهذيب و تربيت و ادب نفس آنست كه صفات رذيله و افعال ناشايسته‌اى كه در مردم بينى و ناپسند تو است نفس خود را از آن صفات پاك ساز و آنچه زشت و ناشايست در مردم بينى بدان كه آن براى تو هم زشت و ناپسند است و تو در اثر حبّ نفس و خودخواهى بسا بر خود زشت نمىبينى . و در كلمهء ديگر فرمود : استقبح من نفسك ما تستقبحه من غيرك . از خود قبيح شمار عملى را كه از ديگران قبيح دانى پس از توجّه به زشتى و ناپسندى به اوصاف و اعمال ديگران كه حبّ نفس مانع و حجاب درك زشتى آنها نيست قياس كار خويش بر گير و مگذار حبّ به نفس سبب شود كه آنچه زشت است در خود زيبا تصوّر كنى و بر ديگران زشت و ناروا دانى پس چون صفات رذيله و افعال قبيحه ديگران را به عقل فطرى خود « بىحجاب حبّ نفس » تشخيص مىدهى قبح و زشتى آنها را براى خود بشناس و نفس را از آن پاك ساز تا ادب نفس از بىادبان بياموزى نه آنكه چون عيبى در خلق بينى از زشتىها و عيوب نفس خويش غفلت كنى و به ادب و تربيت و تهذيب نفس خود نپردازى بلكه به عيب‌جوئى و بدگوئى بىادبان و بدكاران اكتفا كنى و هرگز نفس ناطقهء خود را از نقص و عيب و اوصاف رذيله ،

--> ( 1 ) . بحار ، ط بيروت ، ج 71 ، ص 165 ، س 16 : « و قال عليه السّلام : كفى بك أدبا لنفسك ما كرهته لغيرك » . قوله : « و در كلمه ديگر فرمود . . . » نهج البلاغه : « و من كتاب له عليه السّلام للحسن بن على عليهما السّلام كتبه اليه بحاصرين منصرفا من صفين . . . و استقبح من نفسك ما تستقبح من غيرك » ( ط تبريز ، ص 226 ، س 7 ) . قوله : « عدو شود . . . » امثال و حكم دهخدا ، ط 1 ، ج 2 ، ص 1094 ) : عدو شود سبب خير اگر خدا خواهد * خمير مايهء دكّان شيشه‌گر سنگ است