ترجمه : توحيد و يگانه شناختن خدا ، حيات نفس ناطقه است . شرح : يعنى تا انسان به نور معرفت خدا و توحيد ذات و صفات حق جانش روشن نگردد به مقام روح انسانى نرسيده و تا آن معنى بزرگ را در خود ادراك شهودى نكند هنوز زنده به حيات حقيقى نگرديده است ، در ديوان منسوب به حضرت مولى عليه السّلام است : و إنّ امرء لم يحى بالعلم ميّت * و أبدانهم قبل القبور قبور كسى كه زنده به نور علم و معرفت نگردد مرده است و پيش از آنكه به قبر داخل شود بدنش قبر جان مرده اوست . و نيز فرموده هركس خدا را فراموش كند خدا او را از نفس ناطقه خود غافل سازد و چشم بصيرت قلبش كور شود و هركس به ياد خدا باشد خدا قلبش را زنده و عقلش را نورانى گرداند و شعر اشاره به آيهء مباركه است نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ « 1 » . يعنى هركس خدا را فراموش كرد از جان خويش و كسب سعادت ابدى خود فراموش كند و همه به تن پرورى و خدمت بدن حيوانى پردازد كه لازمه‌اش مرگ روح و فناى نفس ناطقه قدسيه باشد كه حق فرمود قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها * وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها « 2 » رستگار شد هركه روح خود را تربيت و تكميل به علم و عمل كرد ، و زيان كرد و فاسد گرديد هركس كه به تن‌پرورى از تربيت روح اهمال و اعراض كرد پس توحيد و علم و معرفت الهى زنده‌كنندهء حقيقى روح انسان است . كلمهء 3 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : التّوحيد أن لا تتوهّمه و العدل أن لا تتّهمه . « 3 »

--> و در دست طبع و نشر قرار گيرد و مورد استفاده ارباب دانش و بينش واقع شود . ( 1 ) . حشر / 20 ( 2 ) . شمس / 11 و 12 ( 3 ) . نهج البلاغه ، شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد ، چاپ رحلى سنگى ، ص 492 ، س 28 . قوله : « چنان كه امام صادق عليه السّلام فرمود . . . » حديث را جناب شيخ بهائى قدّس سرّه در ضمن بيان حديث دوم كتاب اربعين از حضرت امام باقر العلوم عليه السّلام ، بدين صورت نقل فرموده است : « و فى كلام الإمام ابى جعفر محمّد بن على الباقر عليه السّلام اشارة الى هذا المعنى حيث قال : كلّ ما ميّزتموه بأوهامكم فى أدق معانيه مخلوق مصنوع مثلكم مردود اليكم ، و لعلّ النّمل الصّغار تتوهّم أن للّه تعالى زبانيتين فإنّ ذلك كمالها و تتوهّم أن عدمهما