كلمهء 19 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : لو عقل أهل الدّنيا لخربت الدّنيا « 1 » . اگر تمام مردم دنيا را عقل بودى دنيا خراب شدى چون عاقلان به زيب و زيور دنيا علاقه ندارند . العقل ما عبد به الرّحمن و اكتسب به الجنان . كلمهء 20 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : أفضل المعروف إغاثة الملهوف « 2 » . بهترين احسان به داد مظلوم رسيدن است . كلمهء 21 - قال امير المؤمنين عليه السّلام : من أشدّ عيوب المرء أن تخفى عليه عيوبه « 3 » . بدتر و سخت‌تر از هرعيب در انسان آنست كه عيب او بر او پنهان باشد « عيبهاى او بر او پنهان باشند . » كلمهء 22 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : قيمة كلّ إمرء ما يعلم « 4 » . قيمت هركس به قدر علم و دانش اوست . كلمهء 23 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : الخوف جلباب العارفين « 5 » .

--> ( 1 ) . غرر و درر آمدى ، ط نجف ، ص 261 ، س 5 ؛ و ط صيدا ، ص 190 ، س 10 ؛ ( من كلامه عليه السّلام فى حرف اللام بلفظ لو ) ؛ و شرح آقا جمال ، ج 5 ، ص 111 ، ش 7574 . در چاپ پيش آمده است : « لو عقلوا أهل الدنيا . . . » . اين البتّه غلط است زيرا كه همان‌گونه ابن مالك در الفيه گفته است : و جرّد الفعل إذا ما أسندا * لا ثنين أو جمع كفاز الشهدا قوله : « العقل ما عبد . . . » حديثى است از غرر احاديث كه ثقة الإسلام كلينى در آغاز كتاب عقل و جهل اصول كافى باسنادش از حضرت كشّاف حقايق امام جعفر صادق عليه السّلام بدين وجه روايت كرده است : « احمد بن ادريس عن محمّد بن عبد الجبّار عن بعض أصحابنا رفعه إلى أبى عبد اللّه عليه السّلام قال : قلت له : ما العقل ؟ قال : ما عبد به الرحمن و اكتسب به الجنان . . . » ( اصول كافى معرب ، ج 1 ، ص 8 ) . ( 2 ) . غرر و درر آمدى ، ط نجف ، ص 88 ، س 10 ؛ و ط صيدا ، ص 64 ، س 6 ؛ و شرح آقا جمال ، ط 1 ، ج 2 ، ص 391 ، ش 2959 . ( 3 ) . غرر و درر آمدى ، ط نجف ، ص 302 ، س 16 ؛ و ط صيدا ، ص 224 ، س 7 ؛ و شرح آقا جمال ، ج 6 ، ص 18 ، ش 9290 . و آقا جمال در ترجمه و شرح آن فرمود : « از سخت‌ترين عيبهاى مرد اينست كه پنهان باشد بر او عيبهاى او يعنى آنقدر غافل و بىخبر باشد از خود كه عيبهاى خود را نداند و « بودن اين از سخت‌ترين عيبها » به اعتبار اين است كه چنين كسى به فكر اصلاح نفس خود و ازالهء عيبهاى خود نمىافتد تا اين كه مرگ در رسد و بىتوبه و انابت برود » . ( 4 ) . غرر و درر آمدى ، ط نجف ، ص 235 ، س 1 ؛ و ط صيدا ، ص 170 ، س 1 ؛ و شرح آقا جمال ، ط 1 ، ج 4 ، ص 502 ، ش 6752 . ( 5 ) . غرر و درر آمدى ، شرح آقا جمال ، ج 1 ، ص 175 ، ش 664 . در چاپ سابق بدين صورت طبع شده است :