ذات و صفات و شناخت تعينات و كيفيت مبدأ و معاد و مسأله جبر و تفويض را مورد بحث قرار داده و در هر مورد به برهان عقلى و گواه نقلى براى صحت مدعاى خود متوسل شده است . علاوه بر اين از آنجا كه شيخ عارفى است روشن ضمير و سالكى منسلك بر طريق حق از حكمت ذوقى نيز بهره‌اى كافى داشته لذا عقل و نقل و ذوق را بهم آميخته است ، چنان كه خود مىفرمايد : « بر صاحبدلان اهل بصيرت پوشيده نيست كه مبدأ جمله مشكلات و معضلات نظرى و ماده اختلاف موحد و متكلم و حكيم منحصر است در اين ابحاث و از فضل باريتعالى در اين كتاب به حد يقين رسيد - بر وفق نقل و عقل و ذوق » . با رعايت نكات فوق بايد اذعان داشت كه اين رساله در نوع خود ، لااقل در زبان پارسى ، بىنظير است و اگر سوانح شيخ احمد غزالى - قدّس سرّه - را از شاهكارهاى عرفان عاشقانه به زبان فارسى بدانيم ، حق اليقين را نيز مىتوان يكى از بهترين متون اصلى عرفان نظرى در اين باره قلمداد كنيم . قدر مسلم اين است كه اين گفتارها همه از سوى حق است كه به زبان دل اين دو عارف بزرگ جارى شده و از خامه ايشان تراوش كرده است ، چنان كه شيخ خود مىنويسد كه اين گفتار را « حضرت عزت از خزانه غيب بدين ضعيف كرامت فرمود » . در تصحيح متن حاضر علاوه بر نسخه چاپ سنگى ( نسخه ه ) در ضمن مجموعه‌اى تحت عنوان « عوارف المعارف » ، تهران 1283 شمسى از نسخه‌هاى خطى زير استفاده شده است . نسخه الف متعلق به كتابخانه مركزى دانشگاه تهران تحت شماره 2927