حقيقت - چنان كه قوت طينت مبدأ در معاش پيدا مىگردد و تعينات از اوضاع و هيأت بر وفق ظهور اين نشأه عارض او مىشود ، چنان كه از قوت عناصر و امتزاج ايشان « 1 » انواع و اصناف متولد « 2 » مىگردد ، و متخيله كه تصوير معانى مىكند به خصوص در خواب ، و ملايك و جن كه به اشكال مختلفه متشكل مىشود ، همچنان قوت باطنيت معاش نفسى و بدنى در معاد به فعل آيد و ظاهر گردد ، و مناسب آن نشأه مصور و مجسم شود ، بر وفق آن قوت از علم و عمل . و خلق كه نتيجه آن بود و صور و هيأت و اسماى آن در نصوص وارد است چون حور و قصور و طوبى و رضوان و انهار و اثمار و باز اضداد آن از مار و كژدم و آتش و مالك ، و وجه مناسبت هر يكى از اجزاء با عملى كه مترتب است بر آن بر صاحب بصيرت پوشيده نماند : انما اعمالكم يرد عليكم ، فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ ( 50 / 22 ) . حقيقت - طول اعمار و خلود اشخاص به حسب توافق مظاهر تعينات و كثرت آن بود ، مثلا عمر زمان كه اجزاى آن يعنى آنات در غايت توافق است دراز عمرتر از افلاك است ، و همچنان افلاك كه بسيطاند از عناصر ديرينه‌ترند ، و عناصر از مواليد و جواهر فى الجمله از اعراض . و چون آخرت و آخرتيان در غايت اعتدال و توافق‌اند تا تشابه در آن واقع مىشود ، لا جرم دايم الوجود و مخلد باشند : وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً وَ لَهُمْ فِيها أَزْواجٌ مُطَهَّرَةٌ وَ هُمْ فِيها خالِدُونَ ( 2 / 25 ) . تذكرة - تشابه در احوال معاد سابقان « 3 » كه به مقام اتحاد رسيده‌اند و به بقاى حقيقى موصوف گشته و صورت تضاد و اختلاف تعينات به كليت از ايشان مرتفع شده زيادت از

--> ( 1 ) - ب ، ه : انسان ( 2 ) - الف : مواليد ( 3 ) - ه : سالكان