ارجمند ناگزير از تذكرم و آن پنج مبحث مىباشد ، يعنى ، اصالت وجود و وحدت وجود و تجدد امثال و حركت در جوهر و ابطال تناسخ و مبحث اسماء حق تعالى و اعيان ثابته . اصولا اين مطالب و مباحث را هم شيخ اكبر و هم خليفهء و الا گهرش شيخ صدر الدين قونوى - هر دو - مطرح كرده و در سه قسمت آن اگر چه داراى آراء و مبانى جديدى هستند ولى در مبحث وحدت وجود مؤسس و صاحب مكتب‌اند . ما در اين قسمت برآنيم كه آن را بيان ؛ و كيفيت تكوينش را در مكتب صدر المتألهين از زبان و كتب خودش بيان داريم و در سه قسمت بقيه هم باز از مكتب صدرا و تكاملش بدست انديشه ژرف و پرتوان او بىنياز نيستيم ، لذا دو مبحث اوّلى : يعنى اصالت وجود و وحدت وجود را از كتاب : الاضافة الاشراقية فى شرح قصيدة الابداعيهء خود كه شرح قصيدهء ابداعيهء عارف و اصل سيد قطب الدين محمد نيريزى قدس الله سره مىباشد و خود حاوى اقوال و افكار بزرگان و متدربان فنّ است تلخيص كرده و بيان مىداريم و در دو موضوع ديگر با استعانت از كتاب بىهمتاى اسرار الايات صدرا كه تصحيح و ترجمه‌اش بدست مترجم صورت گرفته اين مطلب را طرح و بحث مىكنيم ؛ تا هم نظر ناشر محترم تأمين شده باشد و هم خوانندگان گرامى از اين مسائل كه امّ المسائل فلسفى و عرفانى اسلامى است بهره‌مند گردند - بعون الله العلى و عناياته - . « مبحث اصالت وجود » نخست در مبحث اصالت وجود گوييم : حضرت شيخ قدس سره در مقام هفتم تمهيد جملى كتاب مفتاح الغيب گويد : وجود عام از جهت وحدت مناسبت با اوّل تعالى دارد و فايض از او است و از جهت كثرت مناسبت با ممكنات داشته و مترتب بر آنها است ، زيرا اين وجود در واقع مغاير و مخالف وجود حق باطن - كه مجرد از اعيان و مظاهر است - نيست ، مگر به واسطهء نسبت‌ها و اعتبارات ؛ كه