فصل سرچشمه رودها سرچشمه جيحون رود بلخ از كوههاى تبت باشد ، و از بلخ و ترمذ و خساسك كه مركز كردان داراى روستاهائى است و از آمل و هرامرى و فربر و خوارزم مىگذرد ، تا آنكه به درياى جرجان تا درياچه كردن ريزد . و سرچشمه مهران رود سند از كوههاى شقنان باشد و رود سند كه شاخه‌اى از رود جيحون و بخشى از سرزمين هند به آن منسوب است ؛ اين رود از منصوره گذشته و پس از منشعب شدن رودهائى از آن در سرزمين هند به درياى بزرگ شرقى ريزد . و سرچشمه رود فرات از قاليقلا و سرزمين روم گذشته و چشمه - هاى بسيارى به آن متصل گردد و أرسناس رود شمشاط به آن ريزد ، پس به كمخ آيد و از ميلين ، در دو مايلى ملطيه خارج شود و به جبلتا آيد تا به سمساط برسد ، و از آنجا كشتى و كلك‌ها بر روى آن حركت كرده تا به سواد برسد ، پس رودهائى در سواد بغداد از آن منشعب شده تا به دجله ريزد و بخشى از آن رود از كوفه مىگذرد و سواد را پشت سر گذارده تا در پائين مدائن ، بار ديگر به دجله ريزد . و سرچشمه دجله از كوههاى آمد باشد و از كوههاى سلسله گذشته و چشمه‌هائى بسيار از نواحى ارمنستان به آن ريزد ، سپس از بلد گذشته ، كشتيها و كلكها را با خود حمل كرده تا آنكه زابين و نهروان و صراتين به آن افزوده شود آنگاه به دجله أبله ريزد و از