عبيد الله بن عبد الله ابن خرداذبه ( مترجم : سعيد خاكرند )
134
المسالك و الممالك ( فارسى )
در آن كروم ( ماده رنگى ) فراوان با خوشههاى بزرگ يافت مىشود و دو آتش فشان ، و مردمانش از عمريون باشند ، سپس تا أثافت كه در آن كروم ( ماده رنگى ) و كشتزار و چشمههائى يافت مىشود و بعد از آن تا صنعاء مركز يمن ، الراجز گفت : لابد من صنعا و ان طال السفر * و ان تحنى كل عود و انعقر و ابو نواس گفت : و نحن أرباب ناعط و لنا * صنعاء و المسك فى محاربها و صحراى صنعاء توسط رود سرار كه هنگام بارندگى در ماههاى تابستان جارى مىگردد ، تقسيم مىشود و به سيوان مىريزد و همانند درياچهاى مىگردد ، شاعر گفت : ويلى على ساكن شط السرار * يسكنه ريم شديد النفار مخاليف يمن بخش صنعاء و خشب و رحابه و مرمل و از اين بخش آتشى خارج شد كه بهشت معروف را كه خداوند در قرآن از آن ياد كرده به آتش كشيد ( فاصبحت كالصريم ) ؛ و در صنعاء غمدان وجود دارد كه جايگاه سيف بن ذىيزن حميرى بود و أميه بن ابى صلت ثقفى گويد : اشرب هنيئا عليك التاج مرتفقا * فى رأس غمدان دارا ملك مجلالا و بخش صعده ؛ از صنعاء تا خيوان بيست و چهار فرسخ و از خيوان تا صعدة شانزده فرسخ و از صعده تا مهجرة كه در دامنهء گردنه منضح و نزديك طلحة الملك و اولين بخش يمن است بيست فرسخ راه باشد و فاصلهء ميان مهجرة و صنعاء شصت فرسخ است . بخش بون كه در آن ريدة قرار دارد ، و چاهى خشك و كاخى كه خداوند تبارك و تعالى از آن ياد مىكند در اين بخش است و بخش خيوان و بخش نجدى خولان ذى سحيم كه دو فرورفتگى و آتشكدهاى در آن بود و مردم يمن آن را پرستش مىكردند ؛ به سوى يمن از صنعاء ، بخش شاكر و وداعه و يام و أرحب و بخش حرده و همدان و بخش جوف همدان * و بخش مشرق و بوشان و غدر كه در آن ناعط است و بخش