عبيد الله بن عبد الله ابن خرداذبه ( مترجم : سعيد خاكرند )

87

المسالك و الممالك ( فارسى )

ابدس تا قسطنطنيه صد مايل در راه هموار است و در ابدس چشمهء مسلمة ابن عبد الملك كه قسطنطنيه را محاصره كرده بود وجود دارد ؛ خليج جريان دارد تا به درياى شام بريزد و پهناى آن در مصب نيز به اندازه فاصله پرتاب يك تير است و دو مرد در كرانه‌هايش مىتوانند با هم صحبت كنند ؛ و در آنجا تخته سنگى است كه برجى بر آن واقع شده و زنجيرى وصل شده كه مانع از ورود كشتيهاى مسلمين به خليج مىشود ؛ و درازاى كل خليج از درياى خزر تا درياى شام سيصد و بيست مايل است ؛ و كشتيهائى از جزائر درياى خزر سرازير مىشوند و از درياى شام به سوى قسطنطنية حركت مىكنند . اما ديگر شهرهاى روم ؛ اولين آنها از سمت مغرب روميه 631 و سقلّيّة كه در جزيرهء قرار دارد ؛ و روميه مركز و اقامتگاه پادشاه مردم روم بود و بيست و نه پادشاه از پادشاهان آن ديار در روميه اقامت داشتند و دو پادشاه از ايشان در نقموديه اقامت گزيدند و نقموديه واقع بر خليج نيست و فاصله‌اش تا قسطنطنيه شصت مايل است و دو پادشاه ديگر در روميه مقيم شد پادشاه بعدى نيز در روميه اقامت داشت كه نام وى قسطنطين بزرگ بود ، سپس وى به بزنطيه منتقل شد و گرداگرد آن ديوارى بنا كرد و آن را قسطنطنيه ناميد و اين شهر تا امروز مركز پادشاهان روم است . گفته مىشود كه خليج از سمت مشرق و شمال ، اين شهر را احاطه كرده و دو ضلع غربى و جنوبى آن در خشكى است و ضخامت ديوار بلند آن بيست و يك ذراع ، و ضخامت ديوار كوتاه آن ده ذراع و ضخامت ديوار كوتاهى كه به محاذات دريا كشيده شده پنج ذراع مىباشد و فاصله ميان آن تا دريا شكافى در حدود پنجاه ذراع است و در خشكى از سمت جنوب دروازه‌هاى بسيارى براى جنگ دارد ، منجمله باب الذهب كه درى است آهنين و زركوب ، و در حدود صد در دارد . و گفته شده است كه دوازده اسقف بزرگ با پادشاهان در قسطنطنيه مستقر مىباشند و چهار هزار سواركار و چهار هزار پياده