مجادله بنى اسرائيل با رسول خدا پيرامون احكام نسخ شده تورات بويژه نسخ قبله به سوى بيت اللّه بود كه خداوند در سوره بقره از آن خبر داده ، و فرموده : ما نگاه‌هاى انتظارآميز تو را به سوى آسمان مىبينيم ؛ اكنون تو را به سمت قبله‌اى كه از آن خشنود باشى بازمىگردانيم . . . هر جا كه هستيد روى خود را به سوى مسجد الحرام كنيد . اهل كتاب - يهود و نصارى - خوب مىدانند كه اين حق و از جانب پروردگارشان است ، و تو هر گونه آيت و نشانه‌اى براى اهل كتاب بياورى آنان از قبله تو پيروى نخواهند كرد . « 1 » پس ، مقصود از نسخ آيه در اين مورد ، نسخ اين حكم خاص بود . چنان كه مقصود از تبديل آيه‌اى به آيه ديگر كه قريش درباره آن با رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مجادله مىكردند ، تبديل برخى احكام حلال و حرام نزد قريش و غير قريش در مكه بود . بنابراين ، روشن شد كه مراد از كلمه ( آية ) در اين سخن خداى متعال كه مىفرمايد : « وَ إِذا بَدَّلْنا آيَةً مَكانَ آيَةٍ » حكم است ، يعنى : « اذا بدّلنا حكما مكان حكم » هرگاه حكمى را جايگزين حكمى كنيم . . . و در اين سخن خداى متعال : « ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها » نيز ، مراد اين است كه : هر حكمى را نسخ كنيم يا به تأخير اندازيم ، بهتر از آن يا همانندش را مىآوريم . مثال به تأخير انداختن حكم ، تأخير انداختن روى كردن به قبله در شريعت موسى عليه السّلام ، و تبديل آن به حكم روى كردن به سوى بيت المقدس است كه در آن زمان براى بنى اسرائيل مفيد و خيرافزا بود . مثال نسخ حكم و تبديل آن به حكمى بهتر نيز ، نسخ حكم روى كردن به بيت المقدس در شريعت خاتم انبياست كه همه مردمان تا هميشه تاريخ بايد روى خود را به سوى كعبه بگردانند . پس ، مقصود از تبديل آيه‌اى با آيه ديگر ، تبديل حكمى با حكم ديگر است . همچنين آشكار شد كه ، احكامى را كه خداوند براى مردمان مقرر مىكند ، گاهى مصلحت انسان از آن رو كه انسان است در آن لحاظ شده است ؛ چنين احكامى بىتغيير و

--> ( 1 ) - بقره / 144 و 145 .