اشكال و خبر دهنده از ضدّ خويشند . پس ، اگر در عقل [ زمينه ] انكار رسولان بود ، خداوند هرگز هيچ پيامبرى را مبعوث نمىفرمود . » « 1 » و نيز ، مىگويد : « سخن درست در اين باره آن است كه گفته شود : خدا را به يارى خدا شناختيم . زيرا ، اگر خدا را به وسيله عقل خود شناختيم ، همو بخشنده عقول است ، و اگر به وسيله انبيا و رسولان و حجّتهاى او شناختيم ، همه رسولان و انبيا و امامان را او برگزيده است ، و اگر با جان و روان شناختيم ، پديدآورنده آن خداى ذو الجلال است ، پس ، با اوست كه او را شناختيم . » « 2 » اين گونه بهره‌گيرى و كاربرى عقل ، يعنى همراه كردن آن با كتاب و سنّت و امامان معصوم عليهم السّلام را در هيچ‌يك از روشهاى اسلامى ، جز روش اهل بيت عليهم السّلام نمىيابيم . امام صادق عليه السّلام در اين باره مىفرمايد : لو لا اللّه ما عرفنا ، و لو لا نحن ما عرف اللّه . اگر خدا نبود ما شناخته نمىشديم ، و اگر ما نبوديم خدا شناخته نمىشد . « 3 » ابن بابويه در شرح اين حديث مىگويد : « يعنى اگر حجتهاى خدا نبودند ، خداوند آنگونه كه سزاوار است شناخته نمىشد ، و اگر خدا نبود حجتهاى خدا شناخته نمىشدند . » « 4 » مناظرات كلامى و ديدگاه اهل بيت عليهم السّلام در مباحث گذشته با ديدگاه كسانى كه هر گونه بحث و جدال و مناظره در دين را مطلقا ممنوع مىدانستند آشنا شديم ؛ و نيز ، با ديدگاه كسانى كه معتدل بوده و ميان اقسام مناظره ، قائل به تفصيل و جدائى بودند . روش اهل بيت عليهم السّلام در اين باره نيز ، راهى ميانه است . آنان به پيروى از كتاب خدا جدال را دو گونه مىدانند : 1 - جدال حسن و نيكو .

--> ( 1 ) - ابن بابويه : « كمال الدين و تمام النعمة » ، چاپ سنگى ، تهران ، 1301 ه . ( 2 ) - توحيد صدوق ، ص 290 . ( 3 ) - همان مرجع . ( 4 ) - همان مرجع .