پس ، افرادى كه خود را صاحب نظر دانسته و سخنانى از اين عوالم بر زبان و قلم آورده‌اند ، چيزى بيش از گمان و وهم و خيال نياورده‌اند ، و ظنّ و گمان ما را از حق بىنياز نخواهد كرد . آنچه كه در آياتى چون : وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ « 1 » يعنى : عرش او بر آب قرار داشت . يا : ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ « 2 » يعنى : سپس به آفرينش آسمان پرداخت در حالى كه دود بود ، آمده است ، معنايش اين نيست كه آن آب مانند همين آبى است كه ما امروزه بر روى زمين مىبينيم و از تركيب : « اكسيژن و هيدروژن » با اندازه‌هاى مناسب به وجود آمده ، يا دود و دخان ، همان دود و دخانى است كه از آتش برمىخيزد ! ما به زودى در مبحث ربوبيت معناى عرش را ، به يارى خدا ، بيان مىداريم ، و در بحث و بررسى آينده معناى سماء و سماوات در قرآن كريم را مىآوريم . 2 - السموات و الارض و سماء الأرض نخست - السماء و السماوات الف - سماء 1 - سماء و معناى آن در زبان عرب : سماء : آسمان ، در زبان عرب به معناى ارتفاع و بلندى است ، و آسمان هر چيزى قسمت بالاى آن است ، يعنى هر چه از بالا بر شما سايه افكند و شما را بپوشاند همان را سماء گويند . 2 - سماء و معناى آن در قرآن كريم : سماء در قرآن كريم ، آنجا كه مفرد آمده ، گاهى به معناى فضاى پيرامون زمين و محيط بر آن است ، مانند اين آيات : 1 - أَ لَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّراتٍ فِي جَوِّ السَّماءِ آيا آنان به پرندگانى كه در جوّ و فضاى آسمان مسخّرند نظر نيفكندند ؟ « 3 »

--> ( 1 ) - هود / 7 . ( 2 ) - فصلت / 11 . ( 3 ) - نحل / 79 .