1 - أَ رَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ أَ فَأَنْتَ تَكُونُ عَلَيْهِ وَكِيلًا . آيا ديدى كسى را كه هواى نفس خود را مطاع خود گرفته است ؟ آيا تو مىتوانى او را هدايت و راهنمائى كنى ؟ ! « 1 » 2 - أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ وَ أَضَلَّهُ اللَّهُ عَلى عِلْمٍ . آيا ديدى كسى را كه هواى خود را پيروى مىكند و خداوند او را دانسته گمراه ساخته است ؟ ! « 2 » يعنى هر كه از هواى نفس خود پيروى مىكند ، در واقع هواى نفس و خواسته دل را معبود و مطاع خويش گرفته است ، چنان كه در سوره قصص مىفرمايد : وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَيْرِ هُدىً مِنَ اللَّهِ . آيا گمراهتر از آن كس كه هواى نفس خود را پيروى كرده و هدايت الهى را نپذيرفته ، كسى پيدا مىشود ؟ ! « 3 » 3 - در سوره شعرا سخن فرعون به موسى را مىآورد كه گفت : لَئِنِ اتَّخَذْتَ إِلهَاً غَيْرِي لَأَجْعَلَنَّكَ مِنَ الْمَسْجُونِينَ اگر إله ديگرى جز مرا پيروى كنى تو را زندانى خواهم كرد ! « 4 » اينكه إله را در اين آيه ، مطاع و پيروى شده ، معنى كرديم براى آن است كه فرعون و مردم زير فرمان او معبودهاى پرستيدنى خود را داشتند ، چنان كه خداى سبحان در سوره اعراف از قول آنها آورده است : وَ قالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ أَ تَذَرُ مُوسى وَ قَوْمَهُ لِيُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَ يَذَرَكَ وَ آلِهَتَكَ . . . اشراف قوم فرعون به او گفتند : آيا موسى و قوم او را رها مىكنى كه در زمين فساد كنند ، و تو و معبودهاى تو را رها سازند ؟ ! . . . « 5 » اين معبودها كه در اينجا آمده ، همان معبودهاى پرستيدنى فرعون و قوم اوست كه براى

--> ( 1 ) - فرقان / 43 . ( 2 ) - جاثيه / 23 . ( 3 ) - قصص / 50 . ( 4 ) - شعراء / 29 . ( 5 ) - اعراف / 127 .