نمايد ، و پيروزت گرداند ، پيروزى شكست‌ناپذير . اوست كه آرامش را در دلهاى مؤمنان نازل كرد . « 1 » . . . تفسير كلمات 1 - فتحنا : گشوديم ، مراد از فتح و گشايش در اينجا صلح حديبيه است . خداوند از آن رو فتحش ناميده كه اقتدار قريش را شكست ، به گونه‌اى كه ديگر نتوانستند با پيامبر دشمنى نمايند و براى جنگ با آن حضرت به تجهيز سپاه بپردازند ، و پس از اين صلح بود كه پيامبر مكه را گشود . 2 - ليغفر : تا بپوشاند ، غفران در لغت به معناى پوشاندن است . 3 - ذنبك : گناهت ، دنباله و پىآمد كارت ، راغب در مفردات گويد : ذنب در اصل گرفتن دنباله چيز است ، « اذنبته » ، يعنى : دنبال او را گرفتم ، « ذنب » با اين معنا در هر كارى كه پىآمد وخيم و ناخوشايند دارد استعمال مىشود . جمع ذنب ذنوب است . تأويل آيه متناسب با معناى لغوى فشرده آنچه واقدى درباره صلح حديبيه آورده چنين است : عمر نزد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم آمد و گفت : آيا ما مسلمان نيستيم ؟ فرمود : چرا هستيم . گفت : پس چرا در دين خود به پستى تن مىدهيم ؟ رسول خدا فرمود : من بنده خدا و پيامبر او هستم و هرگز با فرمان خدا مخالفت نمىكنم ، و او هم هرگز مرا تباه و ضايع نخواهد كرد . عمر سخن رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم را نپذيرفت و با ابو بكر و ابو عبيده به گفت‌وگو پرداخت . آن دو نيز پاسخش گفتند ، او پس از اين ماجرا مىگفت : در اين روز كه من دچار شك و ترديد شده بودم ، بگونه‌اى با پيامبر برخورد كردم كه هرگز بمانند آن نكرده بودم . . . « 2 » پس از صلح حديبيه سوره فتح نازل شد و اعلام داشت كه ، اين صلح براى پيامبر و

--> ( 1 ) - فتح / 4 - 1 . ( 2 ) - مغازى واقدى ، ج 2 ، ص 606 و 607 . و صحيح بخارى جلد 3 ص 190 در تفسير سوره فتح .