ديدگاه و عقايد او : از روايات شرح حالش در طبقات ابن سعد ، چنين به دست مىآيد كه او قدرى مذهب بوده و درباره آن مناظره مىكرده ، سپس از اين عقيده برگشته است . او قيام بر عليه حكومت ظالمى همچون حجاج بن يوسف را جايز نمىدانست . ارزش روايات او : بخشى از شرح حال او در ميزان الاعتدال « 1 » چنين است : حسن بصرى بسيار فريب كار بود ، او هر حديثى را كه از ديگران روايت كرده بىاعتبار و ضعيف است ، زيرا به خاطر نياز ، سندسازى مىكرد ، بويژه احاديث كسانى مانند ابو هريره و امثال وى كه يقينا چيزى از آنان نشنيده است . محدثان روايات او از ابو هريره را ، در زمره روايات بىسند مىدانند ، و خدا داناتر است . يعنى : حسن هرگاه در حديثى گفته است : ( از فلان ) اين روايت ضعيف است ، زيرا او به گفتن اين سخن كه ( از فلان كس شنيدم ) نيازمند بوده ، بويژه راويانى كه چيزى از خود آنان نشنيده است ؛ مانند روايات مستقيم وى از ابو هريره و امثال او ، حسن در حالى كه آنان را نديده بدون واسطه از ايشان روايت كرده است . در قسمتى از شرح حالش در طبقات ابن سعد از قول على بن زيد آورده است : من براى حسن بصرى حديثى گفته بودم و او همان را براى ديگران روايت مىكرد ، به او گفتم اى ابا سعيد ! چه كسى اين حديث را براى شما روايت كرد ؟ گفت : نمىدانم . به او گفتم : من اين را براى شما روايت كردم . همچنين آورده است : به او گفته شد : اين فتواها كه براى مردم صادر مىكنى از احاديثى است كه شنيده‌اى يا از ديدگاه و پندار شخصى است ؟ گفت : نه به خدا ، چنان نيست كه هر فتوائى مىدهيم آن را شنيده باشيم ، بلكه رأى و نظر ما [ براى مردم ] از رأى و ديد خودشان براى آنان بهتر است « 2 » ! و اصل بن عطا ، بنيان‌گذار مكتب اعتزال ( متوفاى 131 ه ) ، و ابن ابى العوجاء يكى از

--> ( 1 ) - جلد 1 ص 527 شماره ترجمه 1968 ( 2 ) - هر دو روايت در طبقات ابن سعد ج 8 ص 120 چاپ اروپا و ج 7 ق 1 ص 120 آمده است .