شمس بر چرخ چارم است مدام * همچو بر چرخ پنجمين بهرام ششمين چرخ مشترى را دان * هفتمين است منزل كيوان باز هشتم كه ثابتات در اوست * نهمين اطلس آنكه جمله در اوست و اين كواكب سبعهء مذكوره را كواكب سيّاره گويند و ساير كواكب را كه عدد آنها را به غير خالق آنها كسى نمىداند ، ثوابت مىخوانند . و ثوابت دوره را به بيست و چهار هزار سال و برجى در دو هزار [ سال ] « 1 » و درجه را تقريبا شصت و شش سال تمام كنند . و ثوابت را كواكب بيابانى نيز خوانند و آنچه از آنها به رصد در آمده و موضع آنها را از فلك البروج معلوم كرده‌اند ، هزار و بيست و دو كوكب است ، و از تعريف و تعيين اين كواكب ، چهل و هشت صورت تخيّل كرده‌اند ، بعضى تمام و بعضى ناتمام . و اهل نجوم اكثر آن كواكب را بر شش مرتبه اعتبار كرده‌اند و هر مرتبه را قدر و شرف و عظم گويند ، و هر قدر بر سه مرتبه باشد [ 1 ] : اعظم و اوسط و اصغر . پس مراتب هجده بود و فضل هر مرتبه بر مرتبهء بعد از او به قدر ثلث اوسط قدر سادس باشد ، و آنچه از ماوراء قدر سادس بود آن را كواكب خفيه و مظلمه گويند و آنها داخل [ كواكب ] « 2 » مرصوده نيستند ، پس اعظم كواكب ثابته اعظم قدر اوّل باشد و اصغر ، اصغر قدر سادس . و در ميان اين كواكب كه به نظر مىآيد كوكبى هست كه هشتصد هزار برابر زمين است ، و از غايت دورى كه از كرهء زمين و از بيننده دارد ، جسم كوچك به نظر مىآيد ، مثلا در علم ابعاد اجرام و در حديث نيز واقع شده است كه شمس ، شصت و شش برابر زمين است و ماه ، ثلث كرهء زمين است . و از اين صور چهل و هشت‌گانه ، بيست

--> [ 1 ] حاشيهء مؤلف : مثلا قسم سادس از براى او مرتبهء اعظم و اوسط و اصغر است . مثلا مرتبهء اول او بيست و چهار برابر ارض است و مرتبهء اوسط او هجده و مرتبهء اصغر او دوازده برابر زمين است . پس تناوب هر مرتبه از اين سه مرتبه به قدر ثلث اوسط كه هجده باشد شش است . ( 1 ) از ع افزوده شد . ( 2 ) از ع افزوده شد .