بيت اللّه و غير ذلك . پس معنى بنا بر اين توجيه چنين است : اى كسى كه راه نموده به معرفت ذات به واسطهء ذات خود كه عبارت از خاتم الانبياء - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - باشد و اطلاق ذات اللّه بر آن حضرت از مقولهء اطلاق نفس اللّه است بر جناب امير المؤمنين - عليه السّلام - ، چنانچه در بعضى از زيارات آن حضرت واقع شده و مانند اطلاق روح اللّه است بر حضرت عيسى - على نبيّنا و عليه السلام - و از اين جهت است كه پيغمبر - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - فرمود : « من عرفنى فقد عرف اللّه . » « 1 » و در حديث اهل بيت عصمت « ع » وارد شده كه : « نحن سبيل معرفة اللّه ، و بنا يعرف اللّه ، و نحن ادلاّء على اللّه » « 2 » إلى غير ذلك من الادلّة الدالّة على انّهم - صلّى اللّه عليهم - هم الادلّة على اللّه تعالى و هم المعرّفون لذاته تعالى و صفاته العليا و لولاهم ما عرف اللّه احد ، و حديث تعليم امير المؤمنين - عليه السّلام - لجبرائيل حين سأل اللّه تعالى عنه : من انا و من أنت ؟ مشهور بين العلماء . و ممكن است كه مراد از دلالت كردن ذات اقدس تعالى به ذات اقدس خود ، تعرّف آن جناب باشد به واسطهء خلق مخلوقات و ايجاد مصنوعات علوي و سفلي ، زيرا كه اثبات صانع از مصنوعات حاصل مىشود و عالم ، علامت و معلمه است از براى هستى خداوند عالم ، چنان كه روايت شده از جناب ولايت مآب امير المؤمنين - عليه السّلام - كه سؤال كردند از آن حضرت از دليل بر اثبات صانع كه فرمود : « البعرة تدلّ على البعير ، و الروثة « 3 » تدلّ على الحمير ، و آثار القدم على المسير ، فهيكل العلوىّ بهذه اللطافة و مركز السّفلىّ بهذه الكثافة كيف لا يدلاّن على اللطيف الخبير . » « 4 » و نيز از آن حضرت - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - مروى است كه فرمود : « بصنع اللّه يستدلّ عليه ، و بالعقول تعتقد معرفته ، و بالتفكّر تثبت حجّته ، معروف بالدّلالات ، مشهور

--> ( 1 ) مقدمهء تفسير مرآة الانوار ( مقدمهء تفسير برهان ) - ص 237 : « من عرفنى و عرف حقى فقد عرف ربه » . ( 2 ) برگرفته از فقرات زيارت جامعهء كبيره . ر . ك : مفاتيح الجنان . ( 3 ) سرگين . ( 4 ) بحار الانوار ، ج 3 - ص 55 .