درس هشتم متكلمان بزرگ شيعه 1 . هشام بن حكم : ابو محمد هشام بن حكم ، فروشنده كرباس و شريك تجارى عبد اللّه بن يزيد اباضى مسلك ، از موالى كوفى الاصل كه در شهر واسط بزرگ شد و سپس به بغداد رفت . شاگرد خاص امام صادق ( ع ) و امام كاظم ( ع ) و برجسته‌ترين متكلم شيعه در سه قرن نخستين تاريخ شيعه است . وى به سال 179 هجرى در كوفه درگذشت . ابن نديم در الفهرست ، فهرست بلندى از مؤلفات هشام را آورده است . دكتر سيد حسين مدرسى طباطبايى در كتاب ميراث مكتوب شيعه نقل قول‌هاى موجود از كتاب‌هاى هشام بن حكم را ذكر كرده است . « 1 » ديدگاه‌هاى او در باب امامت ، بالاخص عصمت امام هنوز بر قوت خود باقى است و در كتاب‌هاى كلامى آمده است . 2 . ابن قبه رازى : ابو جعفر محمد بن عبد الرحمن بن قبه ، متكلم برجستهء شيعه در اواخر قرن سوم و اوائل قرن چهارم . در آغاز معتزلى بوده و سپس به مذهب شيعه امامى گرويده است . وى در رى مىزيست و قبل از سال 319 هجرى در همان‌جا از دنيا رفت . مناظرات و مكاتبات علمى فراوانى داشته و به دفاع از امامت پرداخته است . از مهم‌ترين كتاب وى ، الانصاف فى الامامة ، تكه‌هايى از آن در كمال الدين شيخ صدوق آمده است . « 2 » 3 . شيخ صدوق : ابو جعفر محمد بن على بن حسين بابويه مشهور به شيخ صدوق و ابن بابويه . او در قم ديده به جهان گشود و در نزد تأثيرگذارترين استادش ، محمد بن حسن بن احمد بن وليد درس آموخت .

--> ( 1 ) . ميراث مكتوب شيعه از سه قرن نخستين ، ترجمه : قرائى و جعفريان ، ص 317 - 337 . ( 2 ) . دربارهء منزلت ، افكار و نقل قول‌هاى باقيمانده از ابن قبه بنگريد : مكتب در فرآيند تكامل ، ص 161 - 234 .