درس دوم تاريخ تشيّع پيدايش شيعه در يك نگاه كلى و فرافرقه‌اى ، نبايد تاريخى براى پيدايش تشيع ، به مثابهء تفسيرى خاص از اسلام ، جدا از تاريخ اسلام قائل شد ؛ بلكه بايد آن را همزاد اسلام دانست . « 1 » پس از رحلت پيامبر اسلام ، در زمينهء حوادث تاريخى و در مواجهه با مسائل سياسى ، فكرى ، عقيدتى و شرعى به تدريج در ميان « امت و جماعت » اسلامى دو حزب متفاوت و در پاره‌اى موارد كاملا متضاد و متخاصم پديد آمد . بسيارى از نويسندگان و محققان ، اعم از قديم ، جديد ، مسلمان و مستشرق در موضوع پيدايش شيعه و بسط تاريخى آن ، خواه از سر آگاهىهاى ناصواب و كم‌مايه و يا از روى عناد و فرقه‌گرايى به فرضيه‌هايى دور از حقيقت پرداخته‌اند . براى نمونه به برخى از اين فرضيه‌ها اشاره مىگردد : 1 . تشيع محصول حس انتقام‌جويى ايرانيانى است كه در برابر اعراب بدوى و نو مسلمان ، دچار هزيمت و شكست شده ، امپراتورى عظيم و پر هيمنهء آنان از هم فرو پاشيد . در نتيجه تمدن باشكوه و سيادت خويش را از دست دادند و به فكر انتقام از مسلمانان و انهزام اسلام افتادند . آنان اين هدف را از طريق جعل تشيع يا نزديك كردن خود به شيعه و ايجاد اختلاف در « امت اسلامى » دنبال كردند . « 2 »

--> ( 1 ) . علامه طباطبايى ، شيعه ، مجموعهء مذاكرات با هانرى كربن [ از اين به بعد : شيعه ] ، ص 18 و 20 ؛ همو ، شيعه در اسلام ، ص 28 ؛ جعفر سبحانى : بحوث فى الملل و النحل ، ج 6 ، ص 83 و 84 ؛ سيد حسين نصر ، تشيع و تصوف ، در عرفان ايران ، ش 7 ، ص 27 ؛ صدر ، محمد باقر ، تشيع مولود طبيعى اسلام ، ص 23 و 29 . ( 2 ) . ر . ك : شيعه ص 19 ، 273 - 277 ؛ مطهرى ، خدمات متقابل ايران و اسلام ، مجموعه آثار ، ج 14 ، ص 130 و 131 ؛ احمد امين ، فجر الاسلام ، ص 277 ؛ ابن حزم ظاهرى ، الفصل ، ج 2 ، ص 273 .