در تعريف عامّ شيعه ، مسئلهء نصّ از قوّت كمترى برخوردار است . « 1 » حال اگر بپذيريم كه دو قيد مذكور ، اركان تشيع در معنى عام‌ّاند ، و باوجود اين ، كسانى صرفا به افضليت باور داشته باشند ، مىتوان آنان را « شيعهء حداقلّى » ناميد . « 2 » به اين ترتيب ، اكنون مىتوانيم شيعه را به نحو عام اين‌گونه تعريف كنيم : شيعه به هر فرد يا فرقه‌اى گفته مىشود كه افضليت امام على ( ع ) را بر همهء صحابه و اولويت او را در امامت و خلافت باور داشته باشد . آوردن قيد استمرار اين امر در فرزندان على ( ع ) لازم مىنمايد ؛ زيرا همهء فرقى كه چنين قولى نسبت به امام على ( ع ) دارند ، به استمرار آن در فرزندان او رأى داده‌اند . تعريف خاص : شيخ مفيد ( ره ) در تعريف « اماميه » مىگويد : امامى مذهب كسى است كه : 1 . به وجوب امامت و وجود آن در هر زمانى باور داشته باشد ؛ 2 . نصّ جلىّ بر امام و عصمت و كمال را براى او واجب بداند ؛ 3 . به تداوم و انحصار امامت در فرزندان امام حسين ( ع ) معتقد و سلسلهء امامت را به امام رضا ( ع ) پيوند زند . « 3 » زيرا همهء شيعيانى كه استمرار سلسلهء امامت شيعى را تا امام رضا ( ع ) باور دارند ، پس از او به تداوم آن تا امام دوازدهم ، يعنى امام مهدى ( عج ) نيز معتقدند و فرقهء شيعى مهمى پس از واقفيه كه آخرين حلقهء اين سلسله را امام كاظم ( ع ) مىدانند ، پديد نيامده است . « 4 » همچنان‌كه پيدا است محور اصلى اين تعريف ، « امامت و امام » است كه محور مشترك همهء تعاريف عام و خاص شيعه نيز هست . البته در اين تعريف ، تأكيد بيشترى بر اين اصل رفته و برخى از برجسته‌ترين جنبه‌هاى آن است ؛ زيرا امامت محورى است كه همهء شيعيان را به مثابهء كل ، در برابر اهل سنت ، زير علم واحدى گرد مىآورد . در تعريف شيخ مفيد ( ره ) به قيودى توجه شده است كه لحاظ مجموع آنها ، شيعهء امامى يا اثنا عشرى را از همهء گرايش‌هاى شيعى ديگر ، كاملا ممتاز مىسازد . اگرچه شمول قيد نخست تعريف ياد شده زيديان ، اسماعيلى مذهبان ، ناووسيه ، واقفيه و فطحيه را فرامىگيرد ، قيد دوم زيديان و قيد سوم ساير فرقه‌هاى مذكور را نيز از اين شمول بيرون مىكند .

--> ( 1 ) . ر . ك : الملل و النحل ، ج 1 ، ص 157 و 158 و ص 162 - 167 ؛ رسالة تفضيل امير المؤمنين ( ع ) ، ص 18 - 19 ؛ اسفراينى ، التبصير فى الدين ، ص 191 . ( 2 ) . فرق الشيعة ، ص 21 ؛ المقالات و الفرق ، ص 18 يا 21 ؛ ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغة ، ج 1 ، ص 7 . ( 3 ) . اوائل المقالات ، ص 38 . ( 4 ) . ر . ك : فرق الشيعة ، ص 75 - 112 .