( 2 ) بهائيه [ تاريخچه پيدايش ] بهائيه ، فرقه‌اى منشعب از بابيه است . بنيان‌گذار آيين بهائيت ، ميرزا حسين على نورى معروف به بهاء اللّه است و اين آيين نيز نام خود را از همين لقب گرفته است . پدرش از منشيان محمد شاه قاجار و مورد توجه قائم مقام بود و بعد از قتل قائم مقام از مناصب خود بر كنار شد و به شهر نور رفت . ميرزا حسينعلى در سال 1232 هجرى متولد شد و آموزش‌هاى مقدماتى و ادبيات فارسى و عرب را زير نظر پدرش گذراند . « 1 » پس از ادعاى بابيت توسط سيد على محمد شيرازى از نخستين كسانى بود كه به او گرويد و در شمار مبلغان بسيار فعال باب به ترويج آرا و عقايد او در نور و مازندران پرداخت . « 2 » بر اثر تبليغات وى برخى از برادرانش از جمله برادر كوچك‌ترش ميرزا يحيى معروف به « صبح ازل » به آيين باب پيوستند . پس از اعدام على محمد باب ، ميرزا يحيى ادعاى جانشينى وى را كرد و عموم پيروان باب به جانشينى وى معتقد شدند و چون در آن زمان ميرزا يحيى بيش از نوزده سال نداشت ، برادرش ميرزا حسين على زمام كارها را در دست گرفت . « 3 » نقش فعال ميرزا حسين على در اقدامات بابيان و تصميم جدّى امير كبير براى فرونشاندن فتنهء بابيان موجب شد كه در سال 1267 هجرى ميرزا حسين على به كربلا تبعيد شود ؛ اما پس از چند ماه ، با بركنارى امير كبير و صدارت ميرزا آقا خان نورى به توصيهء شخص صدر اعظم به تهران بازگشت و

--> ( 1 ) . شوقى افندى ، قرن بديع ، ج 2 ، ترجمه : نصر اللّه مودت ، تهران ، مؤسسه مطبوعات امرى ، 123 بديع ، ص 57 . ( 2 ) . همان ، ج 1 ، ص 305 ؛ اشراق خاورى ، تلخيص تاريخ نبيل زرندى ، لجنهء ملى نشر آثار امرى ، طهران ، بديع 103 ، ص 93 . ( 3 ) . همان ، ص 79 .