شده ، كنترل خود را از دست دادند و به غلوّ تمايل يافتند . « 1 » عقايد غاليان عقايد غاليان را مىتوان در دو بخش « عقايد مشترك با شيعه » و « عقايد مختص غاليان » مورد بررسى قرار داد . با اين تذكّر كه مجموع اين باورها را مىتوان در مجموع گروه‌هاى غالى مشاهده كرد . 1 . عقايد مشترك با شيعه منظور از عقايد مشترك ، باورهايى همچون بداء ، رجعت ، مهدويت ، تأويل و تفويض است كه با بررسى دقيق آنها به اين نتيجه مىرسيم كه اين اشتراك تنها در حد لفظ است و از جهت محتوا تفاوت ماهوى بين تلقى شيعهء اماميه از اين عقايد با تلقّى غاليان وجود دارد . مثلا غاليان « بداء » را به‌معناى تغيير در علم الهى تفسير مىكردند و از آن به‌عنوان توجيهى براى به وقوع پيوستن پيشگويىهاى خود بهره مىبردند ؛ چنان‌كه گفته شده است كه ابو الخطاب هنگام رويارويى با نيروهاى عيسى بن موسى حاكم كوفه ، براى ياران خود پيشگويى پيروزى مىكرد و به آنها چنين گفته بود كه چوب نىهاى شما در بدن آنها كار نيزه و شمشير را خواهد كرد ، اما شمشيرها و نيزه‌هاى آنان در شما كارگر نخواهد شد . اصحاب او كه اين سخن را باور داشته بودند ، با چوب‌هاى خود به جنگ نيروهاى مسلّح عيسى مىرفتند . بدين ترتيب تعداد سى نفر از آنها كشته شدند و وقتى ياران باقيمانده به او اعتراض كردند ، او در جواب گفت : « ان كان قد بدا للّه فيكم فما ذنبى ؟ » « 2 » يعنى : « اگر براى خداوند در مورد شما بداء حاصل شده است ، تقصير من چيست ؟ » . در حالىكه شيعه به پيروى از امامان معصوم خود ضمن تكيه بر مسئله بداء آن را نه به معناى تغيير در علم الهى ، بلكه به‌معناى « اظهار خلاف آنچه در ظاهر از سوى ديگران تصور مىشد » مىدانند . « 3 » متأسفانه برخى از مخالفان شيعه و خاورشناسان هنگام بيان عقايد شيعه ، باورهاى فوق را برشمرده و به جاى تفسير شيعى آن ، تفسير غاليانه آن را به نام شيعه جا زده‌اند و

--> ( 1 ) . تاريخ المذاهب الاسلامية ، ج 1 ، ص 37 ؛ تاريخ الامامية ، ص 87 . ( 2 ) . فرق الشيعة ، ص 81 و 82 . ( 3 ) . ر . ك : البداء فى ضوء الكتاب و السنة ، محاضرات شيخ جعفر سبحانى ؛ البداء عند الشيعة ، سيد على علّامه فانى .