عيسى قمى را در قم دچار ترديد كردند ؛ تا جايى كه در نامه‌اى از امام حسن عسكرى ( ع ) مىخواهد تا تكليف روايات غلوآميزى را كه على بن حسكه و قاسم بن يقطين به نام ائمه ( ع ) صادر مىكنند ، مشخص كند و امام ( ع ) مىفرمايد : « اينها دين ما نيست » . در روايت ديگرى مىفرمايد : « شيطان نزد قاسم ظاهر شده و گفتارهاى بيهوده در قلب او مىاندازد » . « 1 » غلو در دورهء غيبت صغرا ويژگى اين دوره آن است كه به واسطهء غيبت امام زمان ( عج ) و جا افتادن منصبى به نام بابيت امام ( ع ) ، غاليان كه تعدادى از آنها قبل از غلوّ از شخصيت‌هاى وجيه شيعه بودند ، از راه ادّعاى بابيت ، بسيارى از مردم را جذب كردند . سپس پا را فراتر گذاشته ، ادّعاهاى غلوآميز خود همچون نبوت امام ( ع ) ، حلول و تناسخ را مطرح ساختند . از مهم‌ترين شخصيت‌هاى غالى اين دوره مىتوان از محمد بن نمير نصيرى ياد كرد كه برخى فرقهء نصيريه را به دو منسوب مىكنند . « 2 » محمد بن نمير از اصحاب امام جواد ( ع ) بود كه در همان زمان ادعاهاى باطل خود را مطرح كرد و مورد لعن آن حضرت ( ع ) واقع شد . سپس در زمان امام على النقى ( ع ) ادعاى الوهيت امام ( ع ) و نبوت كرد « 3 » و بالاخره در دورهء غيبت ، ادّعاى بابيت و نيابت نمود . عقايدى همچون حلول ، تناسخ ، اباحىگرى به او و طرفدارانش نسبت داده شده است . « 4 » محمد بن على شلمغانى معروف به ابن ابى العزاقر يكى ديگر از غاليان اين دوره بود . او از اصحاب امام حسن عسكرى ( ع ) و از فقهاى بزرگ اماميه به شمار مىرفت و كتابى به نام كتاب التكليف نوشت كه حاوى روايات ائمه ( ع ) بود و در هر خانهء شيعى يافت مىشد . او پس از وفات امام حسن عسكرى ( ع ) منتظر نيابت بود ، اما وقتى انتظار او برآورده نشد ، در زمان حسين بن روح ( نيابت از 305 تا 326 ه . ق ) نايب سوم امام زمان ( عج ) راه انحراف در پيش گرفت و كار او به جايى رسيد

--> ( 1 ) . همان ، ص 322 . ( 2 ) . معجم رجال الحديث ، ج 17 ، ص 301 به نقل از ابن شهر آشوب . ( 3 ) . بحار الانوار ، ج 51 ، ص 267 و 268 . ( 4 ) . فرق الشيعة ، ص 102 و 103 ؛ معجم رجال الحديث ، ج 17 ، ص 299 ؛ بحار الانوار ، ج 51 ، ص 367 و 368 ؛ براى اطلاع بيشتر دربارهء نصيريه و ديدگاه‌هاى مختلف دربارهء آنان مراجعه شود به مقالهء « نصيريه ، علويان و شيعهء اثنا عشرى » ، نوشته قاسم جوادى ، مجله طلوع ، شمارهء 7 ، ص 2 - 11 .