براى او در تحولات سياسى و عقيدتى اواخر حكومت عثمانى و دوران خلافت حضرت على ( ع ) قائل شده‌اند . در برخى از كتب تاريخى ، همانند تاريخ طبرى ، توطئه عليه عثمان در مصر ، تحريك عمار ياسر براى مخالفت با عثمان ، « 1 » و بالاخره طرح برخى مسائل كلامى همانند رجعت و وصايت حضرت على ( ع ) به او نسبت داده شده است . « 2 » جالب آن است كه معمولا در اين نوع كتب ، سخنى از اعتقاد ابن سبا به الوهيت حضرت على ( ع ) و رواج اين اعتقاد وجود ندارد . در اواخر قرن سوم نام ابن سبا به كتاب‌هاى فرقه‌شناسى راه يافت و از آنجا به روايات نفوذ كرد . در كتب فرقه‌شناسى ، عقايدى همچون الوهيت حضرت على ( ع ) ، مهدويت آن حضرت ( ع ) ، تناسخ ، انكار روز قيامت و معاد ، حلول جزء الهى در حضرت على ( ع ) ، وجود حضرت على ( ع ) در ابرها و رجعت آن حضرت ( ع ) به او نسبت داده شده است . « 3 » از آنجا كه برخى از فرقه پژوهان براى او پيشينهء عميقى در يهوديت قائل بودند ، اسلام او را صورى دانسته و انگيزهء او را ضربه زدن به اسلام از راه طرح عقايد انحرافى به حساب آورده‌اند . نيز از اين راه ارتباطى وثيق ميان تشيع و يهوديت برقرار ساخته‌اند كه همين نظر دستاويز برخى از مستشرقان براى تكرار اين ادعا شده است . « 4 » از اين شخصيت و عقايد او در طول تاريخ اسلام از سوى مخالفان و معاندان شيعه به‌عنوان مستمسكى براى كوبيدن شيعه بهره‌بردارى مىشد كه بسيارى از آنان اصل تشيع و يا نفوذ عقايد مخالف عامه در اين مذهب را ساخته و پرداخته ابن سبا مىدانستند . اما در قرن چهاردهم هجرى مورخان و تحليل‌گران تاريخ اسلام با استفاده از مطالعات روشمند خود براى اولين بار در وجود تاريخى چنين شخصيتى تشكيك كردند كه آغاز آن را

--> ( 1 ) . تاريخ الطبرى ، ج 2 ، ص 647 . ( 2 ) . همان ، ج 3 ، ص 38 . ( 3 ) . براى اطلاع بيشتر مراجعه شود به كتب ملل و نحل ذيل فرقهء سبائيه . كتبى همچون المقالات و الفرق ( اشعرى ) ، فرق الشيعة ( نوبختى ) ، التبصير فى الدين ( اسفرائينى ) ، التنبيه و الرد على اهل الاهواء و البدع ( ملطى شافعى ) ، الفرق بين الفرق ( بغدادى ) ، الملل و النحل ، ج 1 ( شهرستانى ) و الفصل فى الملل و الاهواء و النحل ( ابن حزم ظاهرى ) . ( 4 ) . جوليوس و لهاوزن ، الاحزاب السياسية الدينية فى صدر الاسلام ، الخوارج و الشيعة ، ص 170 .