مهدى فرمانيان

110

آشنايى با فرق تشيع ( فارسى )

جامع همه اصول زيديه عراق در آن دوره است . مكتب قاسميه در قرن سوم شخصيت و امام برجستهء زيديه قاسم رسّى ( م 246 ه . ق ) نيز با تأليف كتاب‌هايى همچون الطهارة و الصلاة و مسائل النيروسى و مسائل جهشيار و مسائل الكلارى به طرح ديدگاه‌هاى فقهى خود پرداخت و بنيان‌گذار مكتبى فقهى شد كه به نام قاسميه در عراق و شمال ايران معروف گشت و پيروانى پيدا كرد و بعدها برخى امامان زيديه در شمال ايران ، و نوادهء او هادى يحيى بن حسين در يمن ، فتاواى او را جمع‌آورى و به شرح و بسط آن پرداختند . مكتب هادويه در اواخر قرن سوم وقتى امام زيديه ، هادى يحيى بن حسين بن قاسم رسّى ، حكومت زيديه را در يمن تأسيس كرد ، به زودى به تبيين دوبارهء مبانى فقهى نياى خود قاسم رسّى ، همت گمارد و با تأليف كتاب مهم الأحكام فى الحلال و الحرام و دو كتاب المنتخب و الفنون و ديگر آثار فقهى كه از خود بر جاى گذاشت ، مكتبى را تأسيس كرد كه با نام هادويه شناخته مىشود و در طول قرن‌ها تا به امروز به‌عنوان اصلىترين گرايش فقهى زيديه در يمن مطرح است . فقه هادوى در بسيارى از مسائل با فقه شيعيان اماميه مشترك است ؛ ولى در مواردى همچون استفاده از قياس در استنباط احكام و برخى فروع فقهى همچون منع متعه و شستن پا در وضو ، از آنان متمايز مىشود . مكتب ناصريه حسن بن على مشهور به ناصر اطروش كه خود از شاگردان مكتب عراق بود ، در اواخر قرن سوم و اوائل قرن چهارم قدرت را در شمال ايران به دست گرفت و پس از آن به مباحث علمى و تأليف و تربيت شاگردان روى آورد . مجموعه آراى او كه تبيين متفاوتى از فقه زيديه بود ، به نام مكتب ناصريه مشهور شد . اين مكتب كه در شمال ايران به‌عنوان رقيب اصلى دو مكتب قاسميه و هادويه مطرح شد ، به فقه شيعيان اماميه نزديك‌تر بود ؛ تا آنجا كه علم الهدى سيد مرتضى كه خود نوادهء دخترى ناصر كبير بود در كتاب مشهور الناصريات به شرح و تعليقه بر آن پرداخته و اثرى مهم در اين خصوص از خود به يادگار گذاشته است .