مهدى فرمانيان

101

آشنايى با فرق تشيع ( فارسى )

خانواده حميد الدين كه آنها نيز از نسل منصور باللّه قاسم بن محمد بن على بودند . وقتى محمد بن يحيى حميد الدين در سال 1322 هجرى وفات يافت فرزندش متوكل على اللّه يحيى به مقام امامت رسيد و راه او را در مبارزه با تركان عثمانى ادامه داد و در عصر او براى بار دوم يمن از تحت سلطه عثمانىها خارج شد و به استقلال رسيد . در اين دوره و در فاصلهء جنگ جهانى اول و دوم يمن نيز دستخوش تحولات سياسى ، اجتماعى و فرهنگى بسيارى شد و اين تحولات به انقلابى داخلى عليه حكومت امامت زيديه در سال 1367 هجرى / 1948 ميلادى و ترور امام يحيى انجاميد . ولى انقلابيون بىدرنگ در تسلط بر اوضاع يمن شكست خوردند و فرزند امام يحيى ، ناصر لدين اللّه احمد به منصب امامت رسيد . تحولات سريع جهانى و منطقه‌اى همچنان ادامه داشت و حكومت امامان زيديه كه شكلى موروثى و سلطنتى به خود گرفته بود ، به تدريج توان مقابله خود را در برابر موج جديد جمهورى خواهى و تجددطلبى از دست داد و در سال 1382 هجرى / 1962 ميلادى وقتى امام احمد حميد الدين از دنيا رفت و فرزندش محمد بدر به‌عنوان جانشين او معرفى شد ، در كودتايى نظامى كه از برخى پشتوانه‌هاى خارجى نيز بهره مىبرد ، حكومت امامان زيديه سقوط كرد و از آن پس تاكنون زيديه از قدرت سياسى و به تبع آن از امامت مورد تأكيد در مذهب خود ، فاصله گرفت . در دوران معاصر نيز جريان سلفى طرفدار شوكانى را مىتوان در داخل زيديه ديد و اين در حالى است كه آخرين امامان و عالمان زيديه همچنان بر خط اصيل شيعى كه منتسب به گرايش جاروديه است ، پاى فشرده‌اند . از سويى ديگر همزمان با موج تجددخواهى در قرن گذشته برخى از زيديه نيز به جريان روشنفكرى پيوستند . اكنون از نظر جمعيتى زيديه حدود نيمى از جمعيت بيست ميليونى كشور يمن را تشكيل مىدهند و جمعيت پراكنده و كوچكى از آنان نيز به دلائل سياسى ، اقتصادى و يا فرهنگى در خارج از يمن زندگى مىكنند . همچنين در جنوب كشور عربستان به‌ويژه در منطقه نجران مذهب زيديه پيروان قابل توجهى دارد . اين منطقه كه در همسايگى كشور يمن واقع شده ، پيش از اين بخشى از خاك يمن محسوب مىشده كه در درگيرىهاى دو كشور در قرن گذشته از يمن جدا شده است . تهاجم عقيدتى و فكرى وهابيت از بيرون و گسترش گرايش سلفى در درون از مهم‌ترين مسائل زيديهء يمن در عصر حاضر است .