رگ رگ است اين آب شيرين و آب شور * در خلايق مىرود تا نفخ صور « 1 » و انزلت من المعصرات ماء ثجّاجا [ 1 ] . مراد از معصرات ، ابرها است چون آنها برمىدارند آب‌ها را از درياها و بادها ، آنها را مىفشارند و آب از آنها متقاطر مىشود ، ثجّاج صيغهء مبالغهء از ثج است به معنى سيلان است . يعنى : و نازل ساختى از ابرها آبى كه اين صفت دارد بسيار سيلان كننده است . و جعلت الشّمس و القمر للبريّة سراجا وهّاجا . البريّة به معنى خلق است وهّاج از وهج به معنى برافروختگى . وهّاج صيغهء مبالغه يعنى بسيار درخشنده . يعنى : و قرار دادى تو از براى خلق ، شمس و قمر را چراغ بسيار درخشنده كه يكى چراغ روز است و ديگرى چراغ شب و تخصيص داد اين دو را از بين كواكب چون شمس ، سلطان كواكب است از حيث تأثير او در تربيت مزاج مركّبات عالم كون و فساد را و قمر هم خليفهء اوست از اين جهت و نور او مكتسب از نور شمس است پس ذكر اين دو در مقام ذكر آيات عظام انسب است . چنانچه عقل و نفس كليّهء سراج تمام عوالم است كه به توسط اين نور وجود مىرسد به تمام اشباح و ماهيات ، به حيثى كه اگر نبودند ، باقى مىماند موجودات در ظلمت عدم و تاريكى بطلان بلكه اين دو نسبت به حق تعالى دو دستى هستند كه اذمّهء امور در قبضهء اين دو است ، [ 2 ] چو اين دو جامع همه موجودات ممكنه‌اند به نحو اتم و اين‌ها داراى آن دو هستند به نحو تشتّت و آن دو لفّ وجوداتند و وجودات نشر آن دو و آن دو رتق آنهاست و آنها فتق و آن دو متن آنها است و آنها شرح آن دو و چنانچه نبى و ولىّ سراج اهل ايمان‌اند و واسطهء رسانيدن انوار شريعت و طريقت هستند و اگر اين دو نبودند ، لساخت الارض باهلها قال تعالى : « قَدْ جاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ

--> [ 1 ] اين فقره از دعاى امام نيز مقتبس از آيهء 15 سورهء نبأ است « و انزلنا من المعصرات ماء ثجّاجا » . [ 2 ] به قول حكما عقل كه اوّل صادر از حق تعالى و نفس كليّه كه مدبّر عالم است ، بر اين اساس فرموده است كه مهمّات امور و كلّ جريان امور در قبضهء اين دو مىباشد . ( 1 ) مثنوى معنوى ، دفتر اوّل ، ص 18 ، سطر 3 .