نصف دور و چون در فلك ثوابت كه فلك هشتم است ، به محاذى هر برجى ستاره‌هايى است كه اگر به خطوط وصل شود ، به صورت حيوانى يا غير آن در آيد ، لهذا هر برجى را مسمّى به اسم آن صورة محاذى نموده‌اند . چون حمل چون ثور ، جوزا ، سرطان و اسد ، سنبله ، ميزان و عقرب ، قوس و جدى و دلو و حوت . [ 1 ] ظهر : يعنى و آنچنان كسى كه محكم ساخت فلك دوّار را در حالتى كه ثابت است ، آن فلك در مقادير اظهار زينت خود به نجوم و بروج و چون حيث محكمى او بيان نشده ، عموم جهات را افاده كند ، چو از حيث جسميّت در كمال صلابت و عدم تطرّق تغيير و ذبول و نمو و كون و فساد در او چنانچه در عناصر است . قال عزّ من قائل : « وَ بَنَيْنا فَوْقَكُمْ سَبْعاً شِداداً » « 1 » و امّا از حيث نفس بنا بر حيات داشتن چنان كه قول محقّقين حكما است [ 2 ] و در اخبار و ادعيه اشاره به آن رفته در كمال قوّت و فضيلت چو قوّهء غضبيّه و شهويّه ندارد و محرّك جسم به آن عظمت است با سرعت تمام كه به گفتن حرف ( لا ) هر نقطه از او زياده از پانصد ساله راه را طى نمايد . و امّا از حيث شكل متقن و بهتر از هر شكلى شكل كره است كه به او خرابى و فساد دير راه يابد و بسيط است و واحد است و غير متناهى ، چو انتهاى سطح خط است و خط در كره بالفعل نباشد و همچنين از حيث كم متّصل و منفصل إلى غير ذلك . بطن : بعد از اينكه در فقرات سابقهء اشاره فرمود ، به بعثت نبى و پهن كردن او بساط شريعت ابلج غرّا را به اين فقره اشاره دارد ، به مقام وصايت يعنى محكم كرد ساخت فلك ولاية كه در او شمس وصاية طالع ، بقوله : « يا ايُّها الرَّسُولُ بَلِّغْ ما انْزِلَ الَيْكَ مِنْ رَبِّكَ . . . » « 2 » كه دور زننده است ، اين فلك در مقدارهاى تزين خود به بروج دوازده‌گانه كه ائمّهء اثنى عشر

--> [ 1 ] حمل ( برّه ) يا كبش ( قوچ ) ، ثور ( گاو نر ) ، جوزا يا توامان ( دو پيكر ) ، سرطان ( خرچنگ ) ، اسد يا ليث ( شير ) ، سنبله ( خوشهء گندم ) ، ميزان ( ترازو ) ، عقرب ( كژدم ) ، قوس يا رامى ( كمان ) ، جدى يا تيس ( بزغاله ) ، دلو يا ساقى و يا آبريز ( سطل ) ، حوت يا سمكه ( ماهى ) اين‌ها صور فلكى هستند . [ 2 ] حكماى قديم ، اسلامى و غير اسلامى براى افلاك نه‌گانه نوعى از حيات قائل بودند . ( 1 ) النباء - 12 : و بر فراز شما هفت ( آسمان ) محكم بنا كرديم . ( 2 ) مائده - 67 : اى پيامبر آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است ، كاملا ( به مردم ) برسان . . . .