21 . و قلت أنا : ان رجعت عن دعواى و قولى سقطت من باب الفتوة . 22 . و قال ابليس : « أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ » « 1 » حين لم ير غيره غيرا ، و قال فرعون : « ما عَلِمْتُ لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرِي » « 2 » حين لم يعرف فى قومه من يميّز بين الحقّ و الباطل . 23 . و قلت أنا : « ان لم تعرفوه فاعرفوا أثره « 3 » ، و أنا ذلك الأثر ، و أنا الحقّ « 4 » لأنّى ما زلت أبدا بالحقّ حقّا » . 24 . فصاحبى و أستاذى ابليس و فرعون ، و ابليس هدّد « 5 » بالنار و ما رجع عن دعواه ، و فرعون أغرق فى اليمّ و ما رجع عن دعواه و لم يقرّ « 6 » بالواسطة « 7 » اليه ، لكنّه قال : « آمَنْتُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا الَّذِي آمَنَتْ بِهِ بَنُوا إِسْرائِيلَ » « 8 » ألا ترى أن اللّه سبحانه عارض « 9 » جبريل فى بابه فقال : « لم حشوت « 10 » فاه رملا « 11 » » . 25 . و أنا ان قتلت و قطعت يداى و رجلاى ما رجعت عن دعواى . 26 . اشتقّ اسم ( ابليس ) من اسمه : فعين عزازيل لعلوّ همّته « 12 » ، و الزاى لازدياد الزيادة فى

--> ( 1 ) . سورة الأعراف ، الآية : 11 . ( 2 ) . سورة القصص ، الآية : 38 . ( 3 ) . اثر : نشان ، نشانه ، نشان و علامت باقىمانده از هر چيز ، بقيهء چيزى ، جاى پا ، داغ پا ، نشان قدم ، سخن ، گفته ، محصول كار شخصى يا هنرمندى . ( 4 ) . انا الحق ، من حقم ، نزد عارفان ترك منى و شرك است و محو و فنا در ذات يگانهء حق ، در شرح گلشن راز شيخ محمود شبسترى آمده است : « انا الحق يعنى به غير از حق وجود ديگرى نيست ، و هستى مطلق اوست ، و وجود كثرات و ممكنات همين نمود بىبود است و الحق كه چنين است و غير از اين نيست . » چون متحقق بدين حال گشتى اگر « هو الحق » گويى راست است و اگر « انا الحق » گويى هم راست است چون دويى حقيقت منتفى است . ( ص 386 ) مولوى در فيه ما فيه گويد : « انا الحق يعنى من فنا گشتم حق ماند و بس و اين بغايت تواضع است و نهايت بندگى است » ( ص 193 ) . ( 5 ) . هدّد : از هدّ ، تهديد شد ، ترسانده شد ، به وحشت انداخته شد ، مرعوب شد ، درهم كوبيدن ، از بين بردن ، خرد كردن . ( 6 ) . يقرّ : از قرّر به معناى مقرر داشتن ، يقين كردن ، تصميم گرفتن ، تصديق كردن ، تاييد كردن ، اظهار كردن ، اعتراف كردن ، اقرار كردن ، موافقت كردن ، قرار دادن ، بنيان نهادن . ( 7 ) . واسطة : ميانجى ، مركز ، ناحيه ، كرسى ، كنايه از آفتاب ، علت ، سبب ، ميانه ، شفيع ، وسيله . ( 8 ) . سورة يونس ، الآية : 9 . ( 9 ) . عارض : مخالفت ، اعتراض ، شكايت ، معترض ، اشاره كردن ، پرهيز دادن ، ايستادگى كردن ، مانع شدن ، بازداشتن ، منع كردن . ( 10 ) . حشو : از حشا ، انباشتن ، پر كردن ، گذاشتن ، وارد كردن . ( 11 ) . رمل : شن ، ماسه . ( 12 ) . علوّ همت : كمال مطلوب ، غايت آرزو ، بلندنظرى ، در اينجا دربارهء شيطان ، خودبزرگ‌بينى معنا شده است .