شناخت ذات خداوند و صفات او به صورت علمى و يقينى كه از راه مشاهده و بصيرت قلبى به دست مىآيد . عيان : عيان ؛ به چشم ديدن ، معاينه ، ديدار ، يقين در ديدار و مشاهده است . عيان يقين : - عيان . عين : چشم ، ديده . اشاره به ذات چيزى است كه اشياء از آن آشكار مىگردند . عين الجمع ؛ عالم ذات را گويند . عين الجمع : متحقق به معانى جميع اشيا ، متحد با كل ، واحد مرتبهء جمع از روى كمال و نزد صوفيه نظر سالك به حق بىملاحظه اغيار در مقابل عين التفرقه است . عين الجمع از اسماء توحيد است . مولوى : اگر خواهى كه عين جمع باشى * همين شد چاره و درمان همين شد « 1 » حلاج : عين الجمع ؛ انوار صفات را در لباس افعال بينى همچنان‌كه موسى در كوه طور ديد ، عين الجمع حقيقت اتحاد است . عين العين : عين اول چشم و عين دوم ، حقيقت است . عين العين ؛ چشم بينا ، چشم درونى ، چشم حقيقى است . عين اليقين : آنچه از راه مشاهده و كشف حاصل مىشود . و سالك با ديدهء بصيرت ، جمال وحدت را در كثرات مشاهده مىكند . * * * [ ( غ ) ] غفلت : ناآگاه بودن سالك را گويند . غفلت‌كنندگان سه گونه‌اند : برخى خود بيدار مىشوند بىآنكه كسى آنها را بيدار كند مگر بارى تعالى . آنها بيدارشدگان بىواسطه‌اند . برخى نيز از ناحيه اولياء و انبياء و مرشدان بيدار مىشوند . برخى ديگر از نفوس غافل و جاهل آنچنان در زندان تن فرو رفته‌اند مگر با جرس مرگ بيدار نمىشوند : « سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ » . حلاج : عالم بعد است . غمام : ابر ، سحاب ، ابر سفيد .

--> ( 1 ) . ديوان شمس ، ج 2 ، ب 7055 .