و من به زيارت دوستى مىروم كه در من مأوا دارد آنها گوسفندان را قربانى مىكنند و من خون و جانم را اهداء مىكنم قومى بر گرد حرم طواف مىكنند

--> ركعت نماز در مقام ابراهيم كه بنابر احتياط پشت مقام خوانده مىشود . 4 . سعى بين صفا و مروه ، طى كردن مسافت بين صفا و مروه در هفت مرتبه كه ابتداى آن از صفا و پايان دور هفتم به مروه است . 5 . تقصير ، كوتاه كردن قدرى از ناخن يا موى سر يا سبيل يا ريش . دوم : حج تمتع كه شامل سيزده عمل است : 1 . احرام ، مكلف در يكى از نقاط شهر مكه با همان شرايط احرام عمرة تمتع محرم مىشود كه زمان آن تا وقتى كه بتواند به وقوف اختيارى عرفات برسد ، موسع است . 2 . وقوف در عرفات ، درنگ در مكان عرفات است كه از زوال روز نهم ذى الحجة تا غروب آن روز است . 3 . وقوف در مشعر ، كه از طلوع فجر و طلوع خورشيد در روز دهم ذى الحجة است . 4 . رمى جمرة عقبه ، اولين عمل واجب در منى . زدن هفت ريگ غير از منطقه حرم به جمرة عقبه به تدريج كه با دست زده مىشود . 5 . قربانى ، مكلف پس از رمى جمره حيوانى سالم ، ميش هفت ماه بيشتر ، گاو يا بز دو ساله و شتر شش ساله يا بيشتر را بنابر احتياط در منى قربانى مىكند . 6 . حلق يا تقصير ، تراشيدن موى سر براى مردان در حج واجب و كوتاه كردن مو يا ناخن براى زنها و دسته‌هاى ديگر 7 . بيتوته در منى در شبهاى يازده و دوازده ذى الحجة و براى برخى از افراد با افزون كردن شب سيزدهم . 8 . رمى جمرات سه‌گانه : اولى ، وسطى و عقبه . در روزهاى يازده و دوازده و براى بعضى در روز سيزدهم . 9 ، 10 ، 11 طواف حج ، خواندن نماز و سعى و صفا و مروه 12 . طواف نساء و دو ركعت نماز آن . ب : حج افراد . ج : حج قران . صوفيان حج را كمال شريعت و تمامت ملت مىدانند و آن موسمى است كه هرگونه لغوى در آن حرام شود ، عين القضات گويد : اى عزيز بدان كه در راه خدا نه از جهت راست و نه از جهت چپ و نه بالا و نه زير ، و نه دور و نه نزديك ، راه خدا در دل است و يك قدم است . مگر از مصطفى ( ص ) نشنيده‌اى كه او را پرسيدند : خدا كجاست ؟ گفت : در دل بندگان خود . دل طلب كن كه حج ، حج دل است . اى عزيز حج صورت كار همه كس باشد اما حج حقيقت نه كار هركس باشد . در راه حج زر و سيم بايد فشاندن ، در راه حق جان و دل بايد فشاندن . اين چه كسى را مسلم باشد ؟ آن را كه از بند جان برخيزد . مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا ( آل عمران ، آيه 97 ) اين باشد . اى عزيز هرگز در عمر خود يك بار حج روح بزرگ كرده‌اى ؟ كه « الجمعه حجّ المساكين » مگر اين نشنيده‌اى كه بايزيد بسطامى مىآمد ، شخصى را ديد و گفت : كجا مىروى گفت : « الى بيت اللّه تعالى » بايزيد گفت : چند درم دارى ؟ گفت : هفت درم . گفت به من ده و هفت بار گرد من بگرد و زيارت كعبه كردى ، چه ميشنوى ؟ كعبه نور در قالب بايزيد بود ، زيارت كعبه حاصل آمد . ( تمهيدات ، ص 92 ) . در نظر عرفا حج بر سه گونه است . يكى حج شرعى است كه همان آداب مخصوص موسم حج است كه هر مؤمن كه قصد زيارت كعبه را داشته باشد ، بايد انجام دهد . ديگر حج طريقتى است كه غرض از آن خودشناسى است كه سالك ضمن طى طريقت و قطع مراحل سلوك به آن مىرسد . سوم ، حج حقيقى است كه غرض از آن رسيدن به خداوند خانه است كه پس از اتصال و اتحاد و فناى در حق و بقاء به اسماء و صفات و افعال او كه در نهايت حالات مردان خدا و در پايان طى مقامات سلوك دست دهد .