چه در دنياست و هرچه خلق در آن هستند در دل وى ناخوش آيد . به تن در ميان مردم باشد و به دل غايب و عجب مىدارد از مردمان كه به كارهاى دنيا مشغول هستند . به نظر رحمت به ايشان مىنگرد . مردمان بر وى مىخندند كه چرا وى نيز به كار دنيا مشغول نيست . محيى الدين ابن عربى در كتاب فتوحات مكيه گويد : ذكر نعمت الهى است و با اينكه نعمت الهى است ، خلق را از آن پاداش و مزدى است . چنان‌كه خداوند فرمود : « فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ » پس وجود ذكر يادآورى را بر ذكر ما قرار دارد . و نيز فرمود : « كسى كه مرا در درون خود ياد كند ، من نيز او را پيش خود ياد كنم . كسى كه مرا در جمع بخواند ، من او را بهتر از او در جمع ياد كنم » . ازاين‌رو نتيجه‌ى ذكر يادآورى است و نتيجه‌ى حال ذكر هم حال ذكر و حال يادآورى است . اما مقصود از ذكر ، اين نيست كه فقط اسم او را تكرار كنند ، بلكه تذكر اسم است با مدح و حمد او . اگر گويند كه اهل اللّه لفظ اللّه و كلمه‌ى « هو » را بر ديگر ذكرها ترجيح دهند ، سخنى درست گفته‌اند چون منظور اهل حق از ذكر « هو اللّه اللّه » تنها نفس دلالت بر عين كلمه نيست ، بلكه نظر بر صاحب اين اسم دارند يا از كلمه‌ى « هو » منظورشان به اين اسم يا ضمير نيست . بلكه ضميرى است عوالم يا كاينات او را مقيد نكند و كسى است كه داراى وجودى تام و تمام است . بنابراين منظور احضار اين مطلب است در نفس ذاكرى كه به ذكر مشغول است . اگر ذاكر مقيد به ذكر « لا إله الا اللّه » يا « سبحان اللّه » يا « الحمد اللّه » يا « لا حول و لا قوة الا باللّه » يا اذكار ديگر از اين قبيل شود ، آن نتيجه‌ى بدست نمىآيد . ذكر از بنده به استحضار است و ذكر از حق به حضور ، چون ما اهل شاهدايم و او براى ما معلوم است نه شهود . دانشمندان استحضار به او به نيروى ذاكره كنند و عموم مردم به نيروى متخليه . بندگان عالم خداوند كسانى هستند كه با مرد و نيرو ذاكره عقلا و شارعان و متخليه از جهت شرعى كشفى از آن آگاهى دارند و اين كامل‌تر است و ذكر مثال كامل‌ترين ذكرهاست . از اين‌روست كه ذكر « اللّه » را به ديگر ذكرها ترجيح دهند . خداوند در قرآن به شكل‌هاى مختلف فرموده است كه ذكر خدا ( اللّه » كنيد يا او را « اللّه » را بسيار ياد آوريد ، يا ذكر او ( اللّه ) بزرگتر است . رسول خدا فرمود : قيامت وقتى برپا مىشود كه در زمين حتى يك نفر هم ذكر خدا ( اللّه ) را بگويد ، باقى نماند و از همه اساس خدا ، كلمه « اللّه » را ذكر كرده است . چيزى بر آن اضافه نكرده است . چون اين كلمه ذكر بندگان خاص اوست كه خداوند ، دنيا را با آن