محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
926
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
مع الراء غنجار - [ بجيم تازى . به وزن زنگار ] گلگونه باشد [ 1 ] . مثالش كسائى گويد : [ بيت ] لاله بغنجار سرخ كرد همه روى * از حسدش خويد بركشيد از آن نيل غر - [ بضم ] خايه دبه باشد . مثالش استاد رودكى گويد : بيت « 1 » پيسى و گند دهان دارى و پاى * خايگان غر هر يك چو دراى و حكيم سنائى نيز گويد : [ بيت ] از نشان « 2 » دو كونهء من غر * همه پژ پر نشان « 3 » پاى شتر - - پژ يعنى گريوه - - و غر بمعنى آن گرهى نيز بود كه بر گردن و غيره برآيد كه بريدن آن خطرناك باشد مثال اين معنى حالى تاشكندى گويد : بيت « 1 » اى غر پيشانيت غرهء ماه صفر * غره به آن غر مشو دور كن اين درد سر ديگر باد در دهن جمع كردن بود به جهت آنكه كسى دست زند و آن را زنبقل نيز گويند و اين معانى از نسخهء ميرزا منقولست و در تحفه غر و غرغر هر دو خايه دبه باشد . و غرغر بمعنى سخنى نيز باشد كه در زير لب از خشم گويند . و - بفتح هر دو غين - بمعنى غلتكى كه ريسمان بر آن اندازند و كشند آمده . مثال اين معنى خاقانى گويد : بيت بلوح پاى و بپاچال و غرغر و بكره * به نايژه ، بمكوك و بتار و پود و ثياب « 4 » غمخور - يعنى خورندهء غم و بوتيمار را نيز گويند [ 2 ] . مثال اين معنى عميد لويكى گويد : بيت خبر زين حال چون عنقا شنوده * فسوسى خورده زين غم گشته غمخور و معنى اول نيز از اين ابيات بكنايه مىتوان فهميد . غر - - بفتح - قحبه باشد . و بددل را غردل گويند مثالش خلاق المعانى فرمايد : بيت « 1 » بلاى ماست اين دربان غرزن * خداوندا « 5 » بگردان اين بلا را غتفر - [ بتاى قرشت و فاء . به وزن جعفر ] گول و احمق باشد . و - بضم غين - نيز به نظر رسيده [ 3 ] .
--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - « س » : نشانه . ( 3 ) - « س » : پريشان . ( 4 ) - « س » : نياب . ( 5 ) - « س » : خداوندان . ( 1 ) برهان معنى ناز و غمزه نيز دارد . ( 2 ) اين صورت در برهان نيست و در معنى تيمار غمخورك آورده است . ( 3 ) غت نيز به اين معنى است ( برهان ) .