محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
996
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
فتاليده - يعنى فشانده و پراكنده و پريشان كرده و بمعنى شكافته و از هم گسسته و بريده نيز آمده . بمعنى اول منوچهرى گويد : بيت « 1 » آن شرر گويى طاوس بگرد دم خويش * لؤلوى خرد فتاليده بمنقار بود و در فرهنگ فتاريده نيز آمده - كه بجاى لام راى مهمله - باشد [ 1 ] . فخفره - [ بخاى معجمه و فا ، به وزن مسخره ] در فرهنگ سبوس باشد كه به عربى نخاله گويند . مثالش مولوى مثنوى : بيت آن يكى مىخورد نان فخفره * وان دگر مرغ مثمن با بره و شاه ناصرخسرو نيز گويد : بيت فخرى مكن بدان كه تو ميده و بره خورى * يارت به آب در زده يك نان فخفره و بر حاشيهء ديوان ناصرخسرو به نظر راقم رسيده كه فخفره گياهيست كه نان كلاغ نيز گويند . « 2 » و در كتب طبى نانى باشد كه بغايت خشك شده و طعم و لون آن متغير شده باشد * [ 2 ] . فرسنافه - [ بكسر فا و راء ] همان فرسناف مرقوم . كذا فى الفرهنگ . مثالش اين بيت رودكى آورده : بيت « 1 » شب قدر وصلت ز فرخندگى * فرحبخشتر از فرسنافه است فرسوده - يعنى از هم ريخته و كهنه و پامال شده . مثالش انورى فرمايد : ز حفظ عدل تو مهتاب در ولايت تو * طراز توزى و تار قصب نفرسوده فرساييده - يعنى كهنه و مندرس كرده و پامال كرده [ 3 ] . فلاته - [ بلام و تاى قرشت ، به وزن فتاده ] حلواى شير باشد كه در فارس آن را ميده گويند و - به وزن گشاده - نيز به نظر رسيده . فيداقه « 3 » - [ بفتح فا و قاف « 4 » ] نام زن آمرهء ولايت بردع و او را قيدافه و نوشابه نيز گويند . فاژه - [ بفتح زاى فارسى ] همان فاژ مرقوم كه خميازه باشد مثالش شمس فخرى گويد : شعر چنان بيخ تعدى كنند كالحق * مؤدى بر سر آيت [ 4 ] نيست فاژه و در مؤيد بمعنى سايبان نيز آورده . فروزينه - آنچه بدان آتش افروزند از درمنه و غيره [ 5 ] . مثالش مولانا جامى گويد :
--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد . ( 3 ) - بجز « ب » و « ن » : فيدافه . ( 4 ) - دو كلمهء اخير از « ب » است . ( 1 ) برهان فتاليده ندارد و ذيل فتاليدن گويد معنى ريختن و دريدن و كندن نيز دارد . ( 2 ) معنى اخير در برهان نيست . ( 3 ) برهان ندارد . ( 4 ) يعنى : بر سر آينده ترا . ( 5 ) در برهان معنى آتشبرك و چخماق نيز دارد . و بمعنى صفت نيز آورده ( فروز ) اما در اين معنى از لغات دساتيرى است ( حاشيهء برهان ) .