محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1605
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
باشد . مثالش شيخ نظامى فرمايد : بيت حذر كن ز چشم جهانجوش من * مباش ايمن از خواب خرگوش من و كنايه از غفلت نيز باشد و از اين بيت اين معنى نيز مستنبط مىشود . خامريش « 1 » - كنايه از بيعقل و سادهدل [ 1 ] . مثالش حافظ شيراز فرمايد : بيت ريا چون شد متكلم تو رها كن كلمات * خامريشى و حكايات تو خامست هنوز خار نهادن - معروف [ 2 ] و نيز كنايه از جفا كردن و نافرمانى نمودن . مثالش مولوى : [ بيت ] هركه خارى مىنهد در راه ما * خار ما در راه او گلزار باد و كنايه از مضطرب ساختن نيز باشد [ 3 ] چنان كه حكيم انورى گويد : بيت حيرتم بر بديهه خار نهاد * تا « 2 » بباغ بديهه گل بشكفت « 3 » خاك بيمار - كنايه از زر باشد . مثالش خاقانى گويد : بيت زر چيست جز آتش فسرده * خاك بيمار بلكه مرده خانهكن - معروف [ 4 ] و نيز كنايه از مدبر و ناخلف نيز باشد . مثالش شيخ سعدى گويد بهر دو معنى : [ بيت ] خرابت كند شاهد خانهكن * برو خانه آباد گردان ز زن خوشه در گلو آوردن - كنايه از نزديك شدن غله ببرآوردن خوشه باشد . خاقانى گويد : بيت چو كشت عافيتم خوشه در گلو آورد * چو خوشه باز بريدم گلوى كام و هوا خوشكنار - كنايه از معشوق باشد . مولوى معنوى :
--> ( 1 ) - اين تركيب از « غ » است . ( 2 ) - « تا » از « غ » است . ( 3 ) - « غ » : نشكفت . ( 1 ) برهان ندارد . ( 2 ) يعنى : قرار دادن خار . ( 3 ) اين معنى در برهان نيست . ( 4 ) يعنى : كنندهء خانه . ويران سازندهء سرا . خانهبرانداز .