محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1590

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

كردن باشد [ 1 ] . مثالش مولوى مثنوى : بيت عقل جولاهيست زودش پنبه نه منصوروار * تا چه خواهى كرد اين اشتردل جولاه را پاى پيچيدن « 1 » - كنايه از رفتن و گريختن باشد [ 2 ] . چنان كه شيخ سعدى فرمايد : بيت الا تا نپيچى « 2 » سر از عدل و راى * كه مردم ز دستت نپيچند « 3 » پاى ببال ديگرى پريدن - كنايه باشد از بحمايت ديگرى كار كردن . بدترجا - كنايه از دبر باشد . و - بحذف دال [ 3 ] - نيز آيد . مثال سراج الدين سكزى گويد : بيت غنچه « 4 » گر پيش آن دهن خندد * به بتر جاى « 5 » خويشتن خندد بچهء خورشيد - كنايه از جواهر و فلزات « 6 » باشد [ 4 ] . بدلگام - معروف [ 5 ] و نيز كنايه از كسى كه سر باطاعت فرونيارد . مثال شيخ سعدى گويد : بيت نازك اندام ناخوشى « 7 » مىكرد * بدلگامى و سركشى « 8 » مىكرد پا بلند كردن - كنايه از دويدن باشد امير خسرو گويد :

--> ( 1 ) - « س » : پاى بيجيدن . ( 2 ) - « س » : نه بيجى . ( 3 ) - « س » : نه‌بيجند . ( 4 ) - « س » : غنجه . ( 5 ) - « س » : ببدترجاى . ( 6 ) - « س » : قلزات . ( 7 ) - « س » : ناخوسى . ( 8 ) - « س » : سركسى . ( 1 ) بجاى معنى اخير در برهان معنى راضى ساختن كسى در امرى يا بجايى روانه كردن آمده است . ( 2 ) و سرتافتن و جان كندن . ( برهان ) . ( 3 ) يعنى : بترجا . و برهان همين صورت را دارد و معنى عورتين كه فرج زن و مقعد مرد باشد و فرجهء ما بين ناخن و گوشت كه چرك در آن جمع شود نيز بدان داده است . ( 4 ) بچهء خور ( 5 ) يعنى اسبى كه دهانه قبول نكند و سركشى كند .