محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1570
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
و كسر سين مهمله ] بمعنى يكبارگى باشد . مثالش ابو شكور گويد : [ بيت ] بجنگى مكن جاودان يك بسى * بدين آرزو كه منم خود رسى كذا فى التحفه . ياوگى - [ بفتح واو و كسر كاف فارسى ] بمعنى هرزهگو و گمشده و پراكنده باشد [ 1 ] . مثالش حكيم خاقانى فرمايد : بيت يكنانيان و ياوگيان ولايتند * زانرو كه شه طغان جهان سخن نيند « 1 » يگانى - [ بكاف فارسى . به وزن روانى ] بمعنى وحدت . و آن مختصر يگانگى است . مثالش ناصرخسرو گويد : بيت خداى را بيگانى بدان و از پس آن * بهر چه گفت رسول و را مصدق دار و بمعنى يگانه نيز استعمال كنند چنان كه استاد لامعى جرجانى گويد در تعريف شمشير : بيت بلرزد جهان گربلرزاند آن را * امير اجل شهريار يگانى چو گشت ارغوانگون كه حرب رويش * شود روى جنگاوران زعفرانى و از يگانى معنى موحد نيز مىتوان فهميد حينئذ « 2 » بيت مرقوم به اين معنى نيز خوبست [ 2 ] . يخنى - آنچه برآرند از مال و اسباب تا وقت حاجت به كار آيد و بتازيش ذخيره گويند . و مثل است كه « نخورده يخنى است » . چنان كه « 3 » شيخ نظامى فرمايد : شعر مخور غم بصيدى كه ناكردهاى * كه يخنى بود هرچه ناخوردهاى و نيز جنسى از گوشت ناپخته باشد . كذا - فى المؤيد [ 3 ] . مثال اين معنى بسحاق اطعمه گويد : بيت شد از موج برف آب لرزنده خنب * كماج آمد از زخم يخنى بجنب
--> ( 1 ) - در ديوان خاقانى : « بل نائبان ياوگيان . - زيرا كه . . . » آمده است با نسخه بدل : بل نائبان و مادگيان . . . و نسخه بدل ديگر : يكتائيان و . . . ( 2 ) - « غ » چند . « س » و « الف » حيسثيد . ( متن تصحيح قباسيست ) . ( 3 ) - اصل : چنانچه . ( 1 ) گمشدنى و ناپديدگشتنى و هرزهگوى و بىماحصلى ( برهان ) . ( 2 ) برهان ندارد . ( 3 ) برهان پخته كه در مقابل خام است گويد و بمعنى گوشت پخته شده و گرم و سرد نيز آورده .