محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1559

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

مع الكاف يزك - [ بفتح يا و زاى معجمه ] قراول باشد . مثالش انورى گويد : بيت اى سپاهت را ظفر لشكركش و نصرت‌يزك * نه يقين بر طول و عرض لشكرت « 1 » واقف نه شك و در نسخهء حسين وفائى بمعنى نوبت و پاس نيز آمده [ 1 ] . يشك - [ بشين معجمه به وزن اشك ] چهار دندان بزرگ سباع كه به آن حرب كنند [ 2 ] . مثالش عنصرى گويد : بيت نسپاريم دل بجستن جنگ * دردم « 2 » اژدها و يشك نهنگ و شمس فخرى بمعنى دندان بزرگ فيل و مار و شير و گرگ آورده [ 3 ] . يلك - [ بفتح يا و لام ] كلاهيست ملوك را . مثالش حكيم سوزنى گويد : [ بيت ] تا من بنور ماه تو شب را برم بروز * زان پيش كز سمور بمه دركشى يلك و شرف شفروه نيز گويد : [ بيت ] قبا بسته سرو از عطاى جزيلت * يلك دوخته بيد از انعام عامت يمك - [ بفتح يا و ميم ] شهرى و ولايتى حسن خيز باشد سوزنى گويد : [ بيت ] مفكن بغمزه بر دل مجروح من نمك * وز من به قبله سرمكش اى قبلهء يمك يوزك - [ بضم يا و فتح زاى معجمه ] در نسخهء ميرزا مصغر يوز و نيز سگ‌بچه كوچك كه بسوراخها رود و كبك را جسته بيرون آرد [ 4 ] . يوك - [ به وزن دوك ] آنچه نان بر آن نهند و در تنور بندند . كذا فى المؤيد [ 5 ] و در فرهنگ بمعنى

--> ( 1 ) - بجز « ن » : لشكر . ( 2 ) - « غ » : عدوم ؛ نسخ ديگر بجز « ن » ؛ دوم . ( 1 ) در برهان است كه جمعى قليل و مردم كمى را گويند كه در مقدمه و پيشاپيش لشكر به راه روند و بتركى قراول خوانند و پاس و پاسبانان را نيز گفته‌اند و بمعنى جاسوس هم آمده است . ( برهان ) . ( 2 ) ناب . ( 3 ) در برهان معنى شبنم و خالص و بىغش نيز دارد . ( 4 ) در برهان معنى غلطيدن و مراغه كردن حيوانات نيز دارد . ( 5 ) نابند .