محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1554

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

مع الذال يا رد - [ بفتح راى مهمله ] يعنى تواند . مثالش ابو شكور فرمايد : شعر يكى گفتش كه اى داناى كيهان * كه يا رد كرد با تو مكر و دستان و ابن يمين نيز گويد : بيت كلك او يا رد كه سازد در شهوار از شبه * كز سيه « 1 » سرآيد آنچه اندر تصور آورى ياود - به وزن و معنى يابد باشد چنان كه « 2 » نزارى قهستانى گويد : بيت بيك غمزه رگ جانش بكاود * شود گم دروى و خود را نياود « 3 » يمرود - [ به ميم و راى مهمله . به وزن محمود ] نام جائى . و مرد نازك . و شاخ نازك [ 1 ] و در فرهنگ بمعنى مردم گياه باشد . يازد - [ بفتح زاى معجمه ] يعنى دراز كند . مثالش حكيم فردوسى گويد : بيت به چيز « 4 » كسان دست يازد كسى * كه فرهنگ بهرش نباشد بسى و بمعنى قصد كند و آهنگ كند نيز باشد . يازيد نيز به اين معنى است و بمعنى امر جمع نيز باشد يعنى قصد كنيد و دراز كنيد و آهنگ كنيد و هر دو معنى كه ماضى و امر باشد ازين بيت سراج - الدين راجى مستنبط مىشود : بيت در دامن عشق دست يازيد * مانيد عقيلهء خرد را مع الراء يافر - [ بفتح فاء ] بازيگر باشد . و - بكسر فاء - نيز به نظر رسيده . يرمر - [ به راى مهمله و ميم . به وزن سرور ] انتظار باشد كذا فى المؤيد يكسر - يعنى از سر چيزى تا سر ديگرش [ 2 ]

--> ( 1 ) - « غ » : سپه . ( 2 ) - اصل : چنانچه . ( 3 ) - بجز « غ » : نيابد . ( 4 ) - « غ » : بخير ؛ « س » : بجيزى . ( متن تصحيح قياسيست ) . ( 1 ) مردم نازك‌طبيعت و شاخ درختى كه نوجسته و نازك باشد و نهال درخت ( برهان ) اما معنى مردم گياه ندارد . ( 2 ) سراسر ( برهان ) .