محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1512

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

مثالش سراج الدين راجى گويد : بيت هركه اين سررشته را از دست هشت * كى ببيند چشم او روى بهشت مع الجيم هج - [ بفتح هاء ] راست كردن علم و نيزه و امثال آن باشد . مثالش شمس فخرى گويد : شعر « 1 » جم قدر جمال الحق و الدين كه سعادت * از نيزهء او كرد علم‌هاى ظفر هج و اگر چيزى « 2 » بر زمين افكنند و راست بايستد گويند هج كرده است [ 1 ] . چنان كه استاد منجيك فرمايد : بيت گردون علم حكمت بر بام تو هج كرد * بينى به خط خويش بكوس و علم اندر هنج - [ به وزن رنج ] بمعنى كشنده باشد [ 2 ] . كذا فى التحفة . مثالش حكيم لبيبى فرمايد : بيت كمندى عدو هنج از بهر كين * فروهشته چون اژدهائى ز زين و بمعنى امر بكشيدن نيز آيد . مثال اين معنى استاد ابو شكور [ گويد ] : شعر « 1 » چنان كه « 3 » مرغ هوا پر و بال برهنجد * تو بر خلايق بر پر مردمى بر هنج هيلاج - در نسخهء ميرزا مذكورست كه منجمان هيلاج دليل عمر را دانند و اين كلمه هنديست و در فارسى مستعمل است [ 3 ] . مثالش حكيم انورى فرمايد : شعر « 1 » ترا عطيهء عمر آن‌چنان « 4 » كه هيلاجش * كند كبيسهء « 5 » سالش عطاى كبرى را

--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - « س » : چيزى . ( 3 ) - اصل : چنانچه . ( 4 ) - « الف » « ن » : عمرى چنان . ( 5 ) - « س » : كنيسه ؛ « الف » : مكينه . ( 1 ) هچ ( برهان ) . ( 2 ) بمعنى كشيدن باشد و بمعنى انداختن نيز و دو چيز كه بحسب كيفيت يك قدر داشته باشد همچو آوازى كه با سازى كوك شده باشد ( برهان ) . ( 3 ) برهان گويد و گويند يونانى است .